Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

* Gecomponeerd in opdracht van NTR ZaterdagMatinee, Holland Festival en London Sinfonietta; het werk van Karmit Fadael is bovendien tot stand gekomen met steun van de Vrienden van de Matinee.

Politieke gedichten en nieuwe songs
Componist Hans Werner Henze werd honderd jaar geleden geboren, maar zijn werk is nog altijd actueel. In 1974 ging Voices in première, onder zijn eigen leiding uitgevoerd door London Sinfonietta, een liedcyclus op politieke gedichten uit heel uiteenlopende bronnen en tijden, die muzikaal al even eclectisch is. Nu staat dit werk opnieuw op de lessenaars van London Sinfonietta, maar dit keer voegen Nathalie Joachim, Klein en Karmit Fadael nieuwe songs toe aan Henzes originele werk. Net als dirigent Christian Karlsen geven zij Henzes werk een eigentijdse lading.

Tijd voor een nieuwe revolutie?
Voices is een muzikaal mozaïek van protest en reflectie, geschreven voor mezzosopraan, tenor, elektronica en vijftien musici die maar liefst zeventig instrumenten bespelen. De compositie is gebaseerd op politieke gedichten, waarvan elke tekst wordt versterkt en bevraagd door een andere muziekstijl. Thema’s als uitbuiting, vervreemding en de onderdrukte positie van de arbeider klinken nog altijd actueel. De omstandigheden mogen veranderd zijn, maar de vraag blijft: raakt de mens opnieuw vervreemd van zichzelf, zijn omgeving en de maatschappij? Is het tijd voor een nieuwe revolutie? Wellicht geven de nieuwe stemmen op dit programma het begin van een antwoord…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Een krachtig sociaal en emotioneel verhaal
Daniel Wohl weet uiteenlopende muzikale werelden te verbinden. Zijn muziek wordt gespeeld door gerenommeerde orkesten als het Los Angeles Philharmonic en het Cincinnati Symphony Orchestra, waarvoor hij in 2022 het indrukwekkende Rise, Again schreef. Rise Again was het resultaat van een eerste samenwerking tussen Arooj Aftab en Daniel Wohl. Het is een creatieve samenwerking waarin verschillende stijlen samensmelten tot een krachtig sociaal en emotioneel verhaal.

Out of the box
In 2017 werkte Daniel Wohl voor het eerst samen met het London Contemporary Orchestra, dat met dit concert een vervolg krijgt. Hoeveel moois zo’n samenwerking met dit out of the box spelende Britse orkest kan opleveren bewees het London Contemporary Orchestra tijdens het Holland Festival van 2023 in een optreden met de IJslandse band Sigur Rós.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Monumentaal, dansant en virtuoos
Ton Koopman dirigeert zijn Amsterdam Baroque Orchestra in een programma dat volledig is gewijd aan zijn eerste liefde, Johann Sebastian Bach. De Derde en Vierde Orkestsuite tonen Bach op zijn monumentaalst en heel dansant. In het Derde en Vierde Brandenburgs concert speelt Bach met contrast en virtuositeit. Daarbij staat de kamermuzikale helderheid centraal. In handen van Ton Koopman krijgen deze werken ruimte om te ademen: transparant, energiek en geworteld in een diep historisch begrip van Bachs muzikale taal.

In de Spiegel · Spiegelzaal 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Jan Van den Bossche.

Een hemels feest
Gustav Mahler was een man met een dubbele carrière. Vanaf zijn 37ste dirigeerde hij tien jaar lang de Weense Hofoper, de laatste drie jaar van zijn leven was hij actief in New York. Als componist heeft hij de nodige kritiek moeten incasseren, in de eerste plaats van zijn Weense publiek. In Amsterdam was dat heel anders, daar werd hij door Willem Mengelberg te vuur en te zwaard verdedigd. Op dit programma klinkt zijn Vierde symfonie, met het wonderschone Wunderhorn-lied Das himmlische Leben, gezongen door Chen Reiss.

Mozart van de 21ste eeuw
Chen Reiss opent het concert met een ‘afscheidsaria’ van Mozart. Die staat symbool voor dit laatste concert waarin Lahav Shani als chef-dirigent het Rotterdams Philharmonisch Orkest leidt. Shani laat ons bij deze gelegenheid kennismaken met de zeer jonge Georgische componist en pianist Tsotne Zedginidze, door niemand minder dan Daniel Barenboim uitgeroepen tot de Mozart van de 21ste eeuw.

Jonny Greenwood speelt Electric Counterpoint
Alternatieve pop/rock en modern klassiek zijn steeds meer naar elkaar toe gegroeid. Eigenlijk begon dat al in de jaren zestig met de minimal music van Steve Reich en geestverwanten. De strakke, groovy patronen van weleer zijn nog altijd herkenbaar. Zoals in Reichs gitaarcompositie Electric Counterpoint, die niemand minder dan Radiohead-gitarist Jonny Greenwood voor zijn rekening neemt! Greenwood levert daarnaast een sfeerrijke compositie: zijn nieuwe Vioolconcert ‘æþm’, naar het eerder gecomponeerde Horror vacui, is een bijna ritueel aandoend stuk voor viool en 56 strijkers, waarbij de musici heel wat meer te doen krijgen dan strijken alleen. Dit is muziek voor oren en ogen, uiteraard met de duistere ondertonen die je van een Radiohead-hoofd mag verwachten.

Pop, minimal, folk, barok, avant-garde
Ook Bryce Dessner put uit een grote muzikale vijver. Behalve rockgitarist in The National is hij componist van veelstijlige stukken. Popinvloeden en de voor een Amerikaan bijna vanzelfsprekende hints naar minimal music combineert hij met folk, snufjes barok en avant-garde. Een fraai voorbeeld is Garcia Counterpoint, een ‘companion piece’ bij Electric Counterpoint en gebaseerd op een gitaarsolo van Jerry Garcia (Grateful Dead). In Garcia Counterpoint soleert Aart Strootman op elektrische gitaar. En op zijn beurt neemt ook Strootman, doorkneed in experimentele pop én minimal music, eigen werk mee, speciaal gecomponeerd in opdracht van de ZaterdagMatinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Elina Vähälä speelt Sibelius
Elina Vähälä kent het werk van binnenuit: het Vioolconcert van haar landgenoot Jean Sibelius. De Fin schreef maar één soloconcert: voor zijn eigen viool. Al een eeuw lang houdt het stand tussen de topstukken van het repertoire. Sibelius combineert grote virtuositeit met zijn eigen, ongrijpbare lyriek.

Karajan-prijswinnaar Oscar Jockel
Het enigmatische karakter van Sibelius’ muziek vindt een echo in Muziek der sferen, een orkestwerk uit 1918 van de Deense componist Rued Langgaard. Hij introduceert daarin verschillende vooruitstrevende vernieuwingen, die later in de twintigste eeuw tot de standaardpraktijk van de avant-garde zouden behoren. Zo laat hij de pianist in het orkest rechtstreeks de snaren van zijn instrument bespelen en schrijft hij langzaam voortbewegende clusters voor de strijkers. Dat laatste inspireerde de Hongaar György Ligeti, die Langgaard de pionier van de spectrale muziek noemde. Van hem zingt het Groot Omroepkoor het zestienstemmige Lux aeterna, de hypnotiserende verklanking door een atheïst van het eeuwige licht uit het katholieke requiem.

De jonge Duitse componist en dirigent Oscar Jockel, winnaar van de Herbert von Karajan Prijs 2023, leidt dit fijn uitgekiende programma in met een nieuw eigen werk voor groot orkest.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Op weg naar Beethoven
Jörg Widmann is tegenwoordig een van de meest gespeelde levende componisten ter wereld. Dat komt mede door het succes van de ‘concertouverture’ Con brio. De Duitser schreef het werk ‘in grote haast’ in 2008 voor het Sinfonieorchester des Bayerischen Rundfunks als inleiding op een Beethovenprogramma. Widmann citeert Beethoven niet echt, maar baseerde zich op de karakteristieken van diens Zevende en Achtste symfonie.

Vergetelheid
Beethovens Zevende symfonie, door Richard Wagner bewonderend de ‘apotheose van de dans’ genoemd, krijgt gezelschap van de Symfonische serenade van Erich Wolfgang Korngold. Hij schreef het virtuoze werk voor strijkorkest in 1947 in de nadagen van zijn carrière. Weer teruggekeerd uit de Verenigde Staten werd hij in het naoorlogse Oostenrijk beschouwd als een anachronisme. Zijn Symfonische serenade, die qua ritmische finesse niet onderdoet voor Beethovens Zevende symfonie, dreigde te verdrinken in vergetelheid. Ten onrechte, zo zal blijken.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Bestseller uit de barok
De dichter Heinrich Barthold Brockes was een vaandeldrager van de Duitse literaire verlichting, maar zijn eeuwige roem heeft hij te danken aan de muziekgeschiedenis. Hij is de auteur van een zeer populair oratoriumlibretto dat voluit De voor de zonden der wereld gemartelde en stervende Jezus heet, kortweg de Brockes-Passion. Meteen na de première van 1712, op muziek van Reinhard Keiser, was de tekst een bestseller, en in de eerste vijftien jaar na zijn verschijnen kreeg het wel dertig herdrukken.

Händels aangrijpende lijdensverhaal
Niet minder dan tien componisten zetten na Keiser het libretto op muziek. En het waren niet de minsten! Ook drie van Brockes’ vrienden namen de handschoen op: Telemann, Mattheson en Händel. Die laatste woonde toen al vier jaar in Londen, waar hij aan het begin stond van zijn spectaculaire carrière als componist van Italiaanse opera’s. Dat hij in 1716 toch nog dit Duitstalige oratorium componeert, wijst erop dat hij de banden met het continent nog niet helemaal wilde verbreken. De dramatische en sterk beeldende poëzie waarmee Brockes het Bijbelse lijdensverhaal vertelt, past Händels uitgesproken theaterinstinct sowieso als een handschoen.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.