De mythische figuur Ahania
Samy Moussa leidt het Radio Filharmonisch Orkest in een programma rond Poolse invloeden en met eigen werk. Tussen Prokofjevs Scythische suite, Szymanowski en Lutosławski klinkt zijn Ahania’s Lament (Nederlandse première), met Aphrodite Patoulidou als soliste. Deze Griekse sopraan is een ‘NXT GEN artist’, die overtuigt in repertoire van Mahler tot metal en Vivier tot folk. William Blake’s mythische figuur Ahania krijgt bij Moussa geen anekdotische inkleuring, maar een rituele stem: de sopraan is minder een psychologisch personage dan een spreekbuis van een collectieve klaagzang.

Glanzende texturen
Het orkest vormt hier een ruimte waarin de stem haar plaats vindt: golvende, vaak glanzende texturen die verwantschap tonen met de Poolse orkesttraditie, maar uitgesproken hedendaagse contouren krijgen. In de context van Szymanowski en Lutosławski wordt hoorbaar hoe Moussa de continuïteit van een orkestklank weet vast te houden én onder spanning zet.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Azuurblauw
Het zijn de kerkklokken in het gedicht L’Azur van de Franse dichter Stéphane Mallarmé die Robin de Raaff over de streep halen. Dit gedicht zal de basis vormen voor een compositie gewijd aan Pierre Boulez. De Raaff schrijft het in 2025 als eerbetoon aan deze vooraanstaande componist en dirigent, van wie de honderdste geboortedag wordt gevierd. In het gedicht staat de overweldigende blauwe lucht centraal.
Azuurblauw is ook de oceaan waarop Maurice Ravel zijn boot laat varen, op muziek die golft en glinstert en het orkest en de zaal laat deinen.

Kathedraal van klank
Vanuit zijn buitenverblijf maakte Leoš Janáček lange boswandelingen: ‘Ik voelde een kathedraal oprijzen uit de enorme uitgestrektheid van de bossen.’ Janáček raakt geïnspireerd tot het schrijven van de Glagolitische mis, waarvoor hij gebruikmaakt van het Oudkerkslavisch, een taal die al in de negende eeuw in zijn geboortestreek Moravië werd gebruikt. Hij componeert een energieke, jubelende mis met krachtige koperfanfares en een indrukwekkende orgelpartij. Een werk dat in goede handen is bij Karina Canellakis, die dat bewees met haar imponerende reeks van Janáček-opera’s in de Matinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

Charlotte Sohy en Lili Boulanger
Een programma met muziek gecomponeerd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Centraal staat de Symphonie ‘Grande Guerre’ van de Franse componiste Charlotte Sohy, geschreven tussen 1914 en 1917 en pas in 2019 herontdekt. Melancholisch en somber, maar ook groots en energiek, getuigt deze symfonie van de ontberingen van de oorlog. Het werk is stilistisch verwant met muziek van César Franck. Haar eerste muzikale scholing kreeg Charlotte Sohy van Nadia Boulanger, eveneens geboren in 1887 in Parijs. Haar jongere zus Lili Boulanger, op haar negentiende de eerste componiste met een Prix de Rome, schrijft in 1918 met D’un matin de printemps een opmerkelijk lichtvoetig werk voor iemand die haar vroegtijdige dood voelt naderen.

Hemels mozaïek
Op zijn vijftigste verjaardag, 8 december 1915, dirigeert Jean Sibelius zijn Vijfde symfonie, die hij in opdracht van de Finse overheid speciaal voor die gelegenheid heeft geschreven. Tot in 1919 schaaft Sibelius nog aan dit werk. Pas dan is hij tevreden over de ordening van de thema’s. ‘Het is alsof God de Vader mozaïekstukjes van de hemelvloer heeft neergegooid en mij heeft gevraagd ze op de goede plek te leggen.’ Deze puzzel heeft hem jaren gekost, maar levert uiteindelijk ‘een vitale climax, triomfantelijk’, zo stelt hij zelf vast.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Een Italiaanse Faust
Faust blijft een boeiend personage in de opera, zoals ook afgelopen seizoen weer duidelijk werd met Gounods opera. Maar wie kent de versie van Louise Bertin (1805-1877), die als eerste Goethes toneelstuk op muziek zette in 1831? Haar Italiaanstalige opera Fausto kende veel succes tijdens de uitvoeringen in het Théâtre des Italiens in haar thuisstad Parijs. Misschien is in de eerste scènes de invloed van Rossini nog aanwezig, maar gaandeweg de opera ontwikkelt Bertin zich tot een volbloed romantische componist.

Herontdekt
De titelrol van Faust is voor een mezzosopraan geschreven, hier vertolkt door de Italiaanse Raffaella Lupinacci, een expert in het belcanto-repertoire. Sopraan Yaritza Véliz, eerder te horen in de NTR ZaterdagMatinee met Mascagni’s L’amico Fritz, vertolkt Margarita. De Amerikaans-Belgische dirigent Giulio Cilona houdt een warm pleidooi voor dit werk, dat zo’n vijf jaar geleden pas volledig werd teruggevonden.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

–

Met dank aan ‘Palazzetto Bru Zane – Centre de musique romantique française’, uitgever van de nieuwe partituur van Fausto van Louise Bertin.

Verslaving en verlies
Deze ZaterdagMatinee is geheel gewijd aan muziek van Francis Poulenc, met wie Stéphane Denève zich sterk verbonden voelt. Daarvan getuigde hij drie jaar geleden al met een geheel Poulenc-programma. ‘Bij Poulencs muziek heb ik het idee dat ik begrijp wat er tussen de regels staat’, zegt Denève. ‘Wanneer je een dramatisch werk van Poulenc hoort, klinkt er tegelijkertijd hoop in door.’
La Dame de Monte-Carlo is een wereldlijke monoloog voor sopraan en orkest op een tekst van Jean Cocteau, een portret van verslaving en verlies. De Suite Les animaux modèles is gebaseerd op beroemde fabels van Jean de la Fontaine, die vanmiddag met Pierre Bokma als verteller tot leven komen.

Engelen die hun tong uitsteken
Met de jonge Frans-Catalaanse sopraan Lauranne Oliva wijden koor en orkest zich aan Poulencs beroemde Gloria. Het swingende tweede deel zorgde destijds voor opschudding. Poulenc daarover: ‘Ik dacht aan engelen op fresco’s van Gozzoli die hun tong uitsteken en aan serieuze benedictijner monniken die ik heb zien voetballen.’ De opera Dialogues des Carmélites heeft hij gebaseerd op een historische gebeurtenis: tijdens de Franse Revolutie eindigt een groep nonnen als martelaressen. Het huiveringwekkende slotdeel verbeeldt hun lot trefzeker…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Heldere bogen en voelbare puls
De residentie van Samy Moussa dit seizoen begint met de Nederlandse première van zijn Fluitconcert, mede in opdracht van de ZaterdagMatinee gecomponeerd. Een rijkgeschakeerd, virtuoos werk waarin solist Emmanuel Pahud de drijvende kracht is achter een breed ademende orkestklank. De fluitist balanceert tussen acrobatische loopjes en lange, zangerige lijnen, tussen kamermuzikale intimiteit en de frontale confrontatie met het volle orkest. Samy Moussa studeerde in zijn geboorteplaats Montréal en vervolgde zijn opleiding in Europa. Dat hoor je. Zijn werken zijn lyrisch én monumentaal, met een Noord-Amerikaanse directheid gestoeld op Europese orkesttradities.

Nielsen & Brahms
Helios van Carl Nielsen is een ode aan de Griekse zon. En Brahms’ Eerste symfonie (ook wel ‘Beethovens Tiende’ genoemd) opende na veertien jaar schrijven en schrappen de deur naar de vele orkestwerken die hij daarna schreef.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Onverwerkte rouw
Drieëntwintig jaar is Erich Wolfgang Korngold als zijn opera Die tote Stadt in december 1920 in première gaat, op dezelfde dag in Hamburg en Keulen! Het is al zijn derde opera en hij vestigt hiermee definitief zijn naam. Het libretto is losjes gebaseerd op Bruges-la-Morte (1892) van de Belgische schrijver Georges Rodenbach. Deze symbolistische roman draait om een weduwnaar die de dood van zijn vrouw niet kan verwerken. Hij raakt in de ban van een jonge, sensuele danseres, in wie hij het evenbeeld van zijn vrouw meent te zien.

Tussen droom en werkelijkheid
De ‘dode stad Brugge’ figureert op de achtergrond, ‘in contrast met een uitbundige groep komedianten, verdorven verleidingen en bedwelmende dansen. Alles balancerend tussen droom en werkelijkheid’, aldus vader Korngold, die samen met zijn zoon het libretto schreef. De jonge Korngold leverde een extatische partituur die vooruitwijst naar zijn carrière als filmcomponist.

De Oekraïnse Oksana Lyniv leidt het geheel. Zij is chef-dirigent van het Teatro Comunale di Bologna en was te gast in Bayreuth en bij vele andere grote operahuizen.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.25 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

* Chimes of Freedom van Aart Strootman is gecomponeerd met steun van de Vrienden van de Matinee.

Jonny Greenwood speelt Electric Counterpoint
Alternatieve pop/rock en modern klassiek zijn steeds meer naar elkaar toe gegroeid. Eigenlijk begon dat al in de jaren zestig met de minimal music van Steve Reich en geestverwanten. De strakke, groovy patronen van weleer zijn nog altijd herkenbaar. Zoals in Reichs gitaarcompositie Electric Counterpoint, die niemand minder dan Radiohead-gitarist Jonny Greenwood voor zijn rekening neemt! Greenwood levert daarnaast een sfeerrijke compositie: zijn nieuwe Vioolconcert ‘æþm’, naar het eerder gecomponeerde Horror vacui, is een bijna ritueel aandoend stuk voor viool en 56 strijkers, waarbij de musici heel wat meer te doen krijgen dan strijken alleen. Dit is muziek voor oren en ogen, uiteraard met de duistere ondertonen die je van een Radiohead-hoofd mag verwachten.

Pop, minimal, folk, barok, avant-garde
Ook Bryce Dessner put uit een grote muzikale vijver. Behalve rockgitarist in The National is hij componist van veelstijlige stukken. Popinvloeden en de voor een Amerikaan bijna vanzelfsprekende hints naar minimal music combineert hij met folk, snufjes barok en avant-garde. Een fraai voorbeeld is Garcia Counterpoint, een ‘companion piece’ bij Electric Counterpoint en gebaseerd op een gitaarsolo van Jerry Garcia (Grateful Dead). In Garcia Counterpoint soleert Aart Strootman op elektrische gitaar. En op zijn beurt neemt ook Strootman, doorkneed in experimentele pop én minimal music, eigen werk mee, speciaal gecomponeerd in opdracht van de ZaterdagMatinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.