Een woud van instrumenten
De Amerikaanse filmmaker Sam Green is gefascineerd door bomen. Het zijn stille getuigen, soms vele eeuwen oud, van talloze gebeurtenissen en generaties. Bomen roepen andere tijdskaders op en relativeren de positie van de mens. Green besluit een documentaire over bomen te maken en op zoek naar een spectaculaire filmische ervaring ziet hij een belangrijke rol voor het symfonieorkest. ‘Orkesten maken misschien wel de grootste, meest meeslepende en meest diepgaande geluiden die ik ooit heb gehoord’, aldus Green. ‘Bovendien zijn veel instrumenten zelf grotendeels van bomen gemaakt – violen en cello’s natuurlijk, maar ook hobo’s, fagotten en harpen.’ Eigenlijk is een orkest zelf een woud van instrumenten.
En zo kreeg Caroline Shaw – winnares van onder meer een Pulitzer Prize en een Grammy Award – de opdracht muziek te schrijven voor live-uitvoeringen bij Greens documentaire Trees (werktitel), een poëtische meditatie over de kracht van bomen en alles wat ze ons kunnen leren over het mens-zijn.

Verbonden met eeuwenoude tradities
De documentaire wordt voorafgegaan door vocale werken van Shaw. Het a cappella-werk and the swallow is een zetting van psalm 84. De zwaluw die zijn nest zoekt staat symbool voor de vluchteling die zijn familie wil beschermen. To the Hands, voor stemmen en strijkers, is een eigentijds antwoord op Ad manus uit het zeventiende-eeuwse meesterwerk Membra Jesu nostri van Buxtehude. To the Hands begint binnen de klankwereld van Buxtehude, breidt deze taal uit, kleurt hem in en breekt ermee. Geleidelijk wordt de kerngedachte van het stuk duidelijk: onze rol en verantwoordelijkheid bij het lijden van mensen over de hele wereld, op zoek naar een toevluchtsoord.

De muziek van Caroline Shaw wordt live uitgevoerd bij de vertoning van de documentaire Trees (werktitel). Sam Green script, regie en uitvoering Rebecca Solnit script

Een coproductie met het Holland Festival met steun van Vrienden van de Matinee.

Een woud van instrumenten
De Amerikaanse filmmaker Sam Green is gefascineerd door bomen. Het zijn stille getuigen, soms vele eeuwen oud, van talloze gebeurtenissen en generaties. Bomen roepen andere tijdskaders op en relativeren de positie van de mens. Green besluit een documentaire over bomen te maken en op zoek naar een spectaculaire filmische ervaring ziet hij een belangrijke rol voor het symfonieorkest. ‘Orkesten maken misschien wel de grootste, meest meeslepende en meest diepgaande geluiden die ik ooit heb gehoord’, aldus Green. ‘Bovendien zijn veel instrumenten zelf grotendeels van bomen gemaakt – violen en cello’s natuurlijk, maar ook hobo’s, fagotten en harpen.’ Eigenlijk is een orkest zelf een woud van instrumenten.
En zo kreeg Caroline Shaw – winnares van onder meer een Pulitzer Prize en een Grammy Award – de opdracht muziek te schrijven voor live-uitvoeringen bij Greens documentaire Trees (werktitel), een poëtische meditatie over de kracht van bomen en alles wat ze ons kunnen leren over het mens-zijn.

Verbonden met eeuwenoude tradities
De documentaire wordt voorafgegaan door vocale werken van Shaw. Het a cappella-werk and the swallow is een zetting van psalm 84. De zwaluw die zijn nest zoekt staat symbool voor de vluchteling die zijn familie wil beschermen. To the Hands, voor stemmen en strijkers, is een eigentijds antwoord op Ad manus uit het zeventiende-eeuwse meesterwerk Membra Jesu nostri van Buxtehude. To the Hands begint binnen de klankwereld van Buxtehude, breidt deze taal uit, kleurt hem in en breekt ermee. Geleidelijk wordt de kerngedachte van het stuk duidelijk: onze rol en verantwoordelijkheid bij het lijden van mensen over de hele wereld, op zoek naar een toevluchtsoord.

De muziek van Caroline Shaw wordt live uitgevoerd bij de vertoning van de documentaire Trees (werktitel). Sam Green script, regie en uitvoering Rebecca Solnit script

Een coproductie met het Holland Festival met steun van Vrienden van de Matinee.

Vivaldi’s beroemde Gloria
Met zijn Venice Baroque Orchestra en met La Cetra uit Basel brengt barokspecialist Andrea Marcon al bijna twintig jaar veelal Italiaanse barokmuziek naar Amsterdam. Dit programma opent met het feestelijke Gloria van Antonio Vivaldi. Een van de talrijke werken die deze Venetiaan heeft geschreven voor het Ospedale della Pietà, een weeshuis voor meisjes waar op hoog niveau werd gemusiceerd.

Spectaculaire veelstemmgheid
Van Georg Muffat brengt La Cetra de glorieuze 24-stemmige Missa in labore requies. Muffat, geboren uit Schotse voorouders in het Franse hertogdom Savoye, beschouwde zichzelf als een Duitse componist en maakte carrière in het Habsburgse Rijk. Via zijn muziek bracht hij elementen uit de Franse en Italiaanse barok naar Wenen en Salzburg. Muffat hoopte met zijn vermenging van stijlen de vrede tussen volkeren te bevorderen.
In Salzburg was hij in dienst bij de aartsbisschop. De dom van Salzburg leende zich uitstekend voor de rijke veelstemmigheid die in de zestiende eeuw in Venetië tot bloei kwam.
Voor dit concert stelt Andrea Marcon zijn musici op in meerdere groepen om zo de immense proporties en het echo-effect van deze barokke mis optimaal te laten klinken.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Boeiende zoektocht
Het Franse ensemble Pygmalion staat bekend om een originele en eigenzinnige programmering. Oprichter en artistiek leider Raphaël Pichon is ‘een van de meest interessante dirigenten in de klassieke muziek’, aldus The New York Times. En Gramophone schrijft: ‘Pichon is een vooraanstaand figuur van zijn generatie. Zijn muziek is origineel en zeer persoonlijk, maar bouwt tegelijkertijd voort op de rijke traditie die eraan ten grondslag ligt.’

Imaginaire vespers
De rijke klankarchitectuur van Venetië, met zijn ruimtelijke durf en veelkorige muziek, bereikte ook Lutherse landen. Zo studeerde Schütz in Venetië bij Gabrieli en ontmoette hij er Monteverdi. Als gevolg van de Dertigjarige Oorlog werd de expressie van Duitse componisten intiemer: ze schreven kleine ‘geistliche Konzerte’, hoorbaar verwant met Italiaanse motetten voor solostem en begeleiding.
Opgebouwd als een grootse Lutherse vesperdienst, brengt dit programma de Duitse en Italiaanse meesters samen: Praetorius, Schütz, Scheidt, Monteverdi en Cavalli reageren op elkaar in een spel van echo’s en afwisseling. Een concert dat uitmondt in een jubelende viering van een fusie die de Europese muziek heeft gevormd.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

Een imaginaire vespers

Programma in detail

INTREDE
hymne  Praetorius (M.) Veni Sancte Spiritus / Komm, Gott Schöpfer
introitus  Praetorius (M.) Intrada (a 6)
motet  Praetorius (M.) Halleluja! Christ ist erstanden
sanctus  G. Gabrieli Sanctus & Benedictus (a 12)
PSALMEN EN MOTETTEN
psalm (I) Monteverdi Dixit Dominus II (a 8)
concerto  Schütz O Jesu, nomen dulce
psalm (II)  Schütz Saul, Saul, was verfolgst du mich?
concerto  Donati Dulcis amor Jesu (a 5)
psalm (III)  Schütz Danket dem Herrn, denn er ist freundlich
psalm (IV)  Rigatti Nisi Dominus (a 3)
concerto  Monteverdi Adoramus te, Christe (a 6)
conclusio  G. Gabrieli Buccinate in neomenia tuba (a 19)
doxologie  Corteccia Gloria Patri (a 6)
GEBEDEN
concerto  Scheidt Paduana / Courant Dolorosa (a 5)
concerto  Palestrina/Bovicelli Ave verum corpus
concerto  Monteverdi Salve Regina II (a 2)
concerto  Monteverdi Stabat Virgo Maria (a 5)
PSALM (V)
antifoon  Corteccia Alleluia
motet  Praetorius (H.) Tulerunt Dominum (a 8)
psalm  Schütz Alleluja! Lobet den Herren (psalm 150)
magnificat  M. Praetorius/Rigatti/Hassler/Gabrieli/Monteverdi/Cavalli/Schütz Magnificat ‘Mosaïque’ (reconstructie R. Pichon)

Azuurblauw
Het zijn de kerkklokken in het gedicht L’Azur van de Franse dichter Stéphane Mallarmé die Robin de Raaff over de streep halen. Dit gedicht zal de basis vormen voor een compositie gewijd aan Pierre Boulez. De Raaff schrijft het in 2025 als eerbetoon aan deze vooraanstaande componist en dirigent, van wie de honderdste geboortedag wordt gevierd. In het gedicht staat de overweldigende blauwe lucht centraal.
Azuurblauw is ook de oceaan waarop Maurice Ravel zijn boot laat varen, op muziek die golft en glinstert en het orkest en de zaal laat deinen.

Kathedraal van klank
Vanuit zijn buitenverblijf maakte Leoš Janáček lange boswandelingen: ‘Ik voelde een kathedraal oprijzen uit de enorme uitgestrektheid van de bossen.’ Janáček raakt geïnspireerd tot het schrijven van de Glagolitische mis, waarvoor hij gebruikmaakt van het Oudkerkslavisch, een taal die al in de negende eeuw in zijn geboortestreek Moravië werd gebruikt. Hij componeert een energieke, jubelende mis met krachtige koperfanfares en een indrukwekkende orgelpartij. Een werk dat in goede handen is bij Karina Canellakis, die dat bewees met haar imponerende reeks van Janáček-opera’s in de Matinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

Vurig en nederig
Dit koorconcert mondt uit in het monumentale Concert voor koor van Alfred Schnittke, dat wordt beschouwd als een van de koormeesterwerken van de twintigste eeuw. Schnittke baseerde het werk op spirituele teksten uit het Boek der Klaagliederen uit de tiende eeuw. Het werk doorloopt een weg van vurige lofzang en smeekbede, via het menselijk lijden naar een nederig slotgebed.

Moussa’s melancholie
In de Nederlandse première van Melancholy’s Attributes voor dubbelkoor, eveneens gebaseerd op eeuwenoude teksten, onderzoekt Samy Moussa de verschillende facetten van melancholie. Het dubbelkoor wordt hier een echokamer, waarin de luisteraar tussen twee klankvelden in komt te staan. Missy Mazzoli’s Vespers voor cello en tape (Nederlandse première) is een avondritueel voor één speler en een onzichtbaar koor van elektronische schaduwen. Voor Ernst Reijsegers Colla parte voor cello en stem keren we naar binnen, in een intiem duet tussen instrumentalist en zanger.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Verrassende verbindingen
Fenomeen Simon-Pierre Bestion en zijn Franse vocaal-instrumentaal ensemble La Tempête richt zich op een breed repertoire. Oude muziek neemt een belangrijke plaats in en de musici bespelen historische instrumenten. Maar naast muziek uit de renaissance werpen zij zich ook op Rachmaninov, en barokmuziek combineren ze moeiteloos met modern repertoire. Als vertrekpunt kiezen zij voor verbindingen en invloeden tussen kunstenaars, culturen en tijdperken.

Troostrijke treurmuziek
Bij dit concert staat Duitse treurmuziek centraal. Repertoire waarin de componist zijn diepste gevoelens, zijn mooiste melodieën en meest verfijnde harmonieën verwerkt. Duitse barokcomposities zoals de Musikalische Exequien van Heinrich Schütz en Bachs Köthener Trauermusik vormen echo’s van het verleden en spiegels van muziek uit latere eeuwen. Dat Mendelssohn en Brahms de meerstemmige muziek uitgebreid hebben bestudeerd, hoor je terug in hun troostrijke muziek, zoals in Ein deutsches Requiem van Brahms, een meesterlijke compositie die niet alleen de overledene betreurt, maar vooral de levenden hoop biedt.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

Verslaving en verlies
Deze ZaterdagMatinee is geheel gewijd aan muziek van Francis Poulenc, met wie Stéphane Denève zich sterk verbonden voelt. Daarvan getuigde hij drie jaar geleden al met een geheel Poulenc-programma. ‘Bij Poulencs muziek heb ik het idee dat ik begrijp wat er tussen de regels staat’, zegt Denève. ‘Wanneer je een dramatisch werk van Poulenc hoort, klinkt er tegelijkertijd hoop in door.’
La Dame de Monte-Carlo is een wereldlijke monoloog voor sopraan en orkest op een tekst van Jean Cocteau, een portret van verslaving en verlies. De Suite Les animaux modèles is gebaseerd op beroemde fabels van Jean de la Fontaine, die vanmiddag met Pierre Bokma als verteller tot leven komen.

Engelen die hun tong uitsteken
Met de jonge Frans-Catalaanse sopraan Lauranne Oliva wijden koor en orkest zich aan Poulencs beroemde Gloria. Het swingende tweede deel zorgde destijds voor opschudding. Poulenc daarover: ‘Ik dacht aan engelen op fresco’s van Gozzoli die hun tong uitsteken en aan serieuze benedictijner monniken die ik heb zien voetballen.’ De opera Dialogues des Carmélites heeft hij gebaseerd op een historische gebeurtenis: tijdens de Franse Revolutie eindigt een groep nonnen als martelaressen. Het huiveringwekkende slotdeel verbeeldt hun lot trefzeker…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Grootse werken
Franse gezelschappen vormen al jaren de voorhoede van de oude muziek. Tot die voorhoede behoort zeker ook Les Talens Lyriques van Christophe Rousset. En bij een programma met grootse werken van Marc-Antoine Charpentier en André Campra is een topensemble dat de Franse taal en muziekcultuur écht verstaat van grote waarde. De Missa Assumpta est Maria van Charpentier geldt als een van zijn mooiste missen. Hij schreef het werk vermoedelijk in 1699. Charpentier was net een jaar in dienst als maître de musique aan de Sainte-Chapelle in Parijs, een zeer vooraanstaande positie.

Sierlijke expressiviteit
De mis, gewijd aan de Hemelvaart van Maria, bevat naar Italiaans voorbeeld concertante elementen, vermengd met de sierlijke expressiviteit die de Franse barok kenmerkt. Het vormt een passende ‘opmaat’ tot de Messe de Requiem van André Campra, zo’n twintig jaar later gecomponeerd. Een milde dodenmis zonder Dies irae, zonder hel en verdoemenis dus. Uitnodigende, hoopgevende en soms zelfs blijmoedige muziek van deze meester van de Grand Siècle.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

* Gecomponeerd in opdracht van NTR ZaterdagMatinee, Holland Festival en London Sinfonietta; het werk van Karmit Fadael/Nora Fischer is bovendien tot stand gekomen met steun van de Vrienden van de Matinee.

Politieke gedichten en nieuwe songs
Componist Hans Werner Henze werd honderd jaar geleden geboren, maar zijn werk is nog altijd actueel. In 1974 ging Voices in première, onder zijn eigen leiding uitgevoerd door London Sinfonietta, een liedcyclus op politieke gedichten uit heel uiteenlopende bronnen en tijden, die muzikaal al even eclectisch is. Nu staat dit werk opnieuw op de lessenaars van London Sinfonietta, maar dit keer voegen Nathalie Joachim, Klein en Karmit Fadael/Nora Fischer nieuwe songs toe aan Henzes originele werk. Net als dirigent Christian Karlsen geven zij Henzes werk een eigentijdse lading.

Tijd voor een nieuwe revolutie?
Voices is een muzikaal mozaïek van protest en reflectie, geschreven voor mezzosopraan, tenor, elektronica en vijftien musici die maar liefst zeventig instrumenten bespelen. De compositie is gebaseerd op politieke gedichten, waarvan elke tekst wordt versterkt en bevraagd door een andere muziekstijl. Thema’s als uitbuiting, vervreemding en de onderdrukte positie van de arbeider klinken nog altijd actueel. De omstandigheden mogen veranderd zijn, maar de vraag blijft: raakt de mens opnieuw vervreemd van zichzelf, zijn omgeving en de maatschappij? Is het tijd voor een nieuwe revolutie? Wellicht geven de nieuwe stemmen op dit programma het begin van een antwoord…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.