Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Pergolesi’s meesterwerk
De Poolse countertenor Jakub Józef Orliński heeft in korte tijd de wereld veroverd. Zijn warme, soepele ‘stem van een engel’ (The Sunday Times) maakt hem geliefd bij een groot publiek. En met zijn fysieke uitstraling – hij is ook model en breakdancer – en gevoel voor drama loopt ook GenZ met hem weg. Hij treedt op met het barokgezelschap Il Pomo d’Oro. Vanaf het eerste album dat Orliński met dit Italiaanse ensemble heeft gemaakt (2018) valt op hoe goed zij op elkaar zijn ingespeeld. Voeg bij hen de Nieuw-Zeelandse sopraan Madison Nonoa en het zo geliefde Stabat Mater van Pergolesi krijgt een onaardse glans.

Dominicuskerk
De sfeer en de akoestiek van de Dominicuskerk dragen daar zeker aan bij. De ZaterdagMatinee maakt een bijzondere uitstap naar deze neogotische kerk aan de Spuistraat, ontworpen door Pierre Cuypers (Centraal Station en Rijksmuseum) en gebouwd in dezelfde periode als het Concertgebouw. Een Griekse traditional, werken van onbekende barokmeesters en van Arvo Pärt maken het programma compleet.

Tragisch liefdesverhaal
We bevinden ons in de ruige Schotse Hooglanden, begin jaren zeventig. De jonge, zeer gelovige Bess McNeill is getrouwd met Jan, een knappe man, werkzaam op een boorplatform. Wanneer hij als gevolg van een arbeidsongeval tot aan zijn nek verlamd raakt, wordt hun liefde zwaar op de proef gesteld. Hij moedigt zijn vrouw aan op zoek te gaan naar andere minnaars en wil dat zij hem over haar seksuele ervaringen vertelt. Die verhalen zullen voelen alsof zij samen de liefde bedrijven en zullen hem in leven houden, zo stelt hij.
Dit is in het kort het tragische liefdesverhaal in de beroemde film Breaking the Waves (1996, Grand Prix Cannes) van de beroemde Deense cineast Lars von Trier.

Verfrissend en provocerend
De Amerikaanse componiste Missy Mazzoli raakte zeer onder de indruk van het verhaal. ‘Meteen na het zien van deze film voelde ik dat de overweldigende kwetsbaarheid van Bess, haar standvastig geloof en grote moed zich zouden kunnen manifesteren in een verfrissend en provocerend nieuw personage op het operapodium. […] In het componeren van muziek voor Bess McNeill en haar wereld zag ik een kans om een ​​nieuw soort heldin te creëren, en een nieuw soort opera die complexe personages op een onverbloemde manier presenteert.’
In 2016 beleefde de opera een zeer succesvolle première door Opera Philadelphia. Sindsdien hebben uitvoeringen plaatsgevonden bij onder meer de festivals van Edinburgh en Adelaide en door Opéra Comique, Detroit Opera en Houston Grand Opera.

Een coproductie met het Holland Festival.

Foyerdeck
Inleiding door Laura Roling.

Seismograaf
Waar in veel vioolconcerten de solist als held voor een orkestdecor staat, lijkt Moussa de vioolsolist in Adrano te beschouwen als seismograaf: een fijngevoelige sensor die de onrust onder het orkestoppervlak registreert. De titel verwijst naar de gelijknamige vulkaanstad aan de voet van de Etna; het orkest gedraagt zich dan ook als een sluimerende krachtbron die in golven en uitbarstingen naar boven dringt. De solist laveert tussen lyrische bogen en gespannen, ritmische passages, voortdurend balancerend tussen versmelting met en verzet tegen de massa. Zo wordt Adrano een soloconcert waarin spanning niet enkel in virtuositeit schuilt, maar in het voortdurende herijken van de verhouding tussen soliste Simone Lamsma en het orkest.

Italiaanse sferen
Met twee delen uit Respighi’s Romeinse trilogie blijven we in Italiaanse, stadse sferen. Deze symfonische gedichten, klinkende odes aan Rome, bezorgden de componist wereldfaam. Het programma opent met Liguria, de verklanking van een wandeling van de Zweedse componiste Andrea Tarrodi langs vijf dorpen aan de Ligurische zee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Een woud van instrumenten
De Amerikaanse filmmaker Sam Green is gefascineerd door bomen. Het zijn stille getuigen, soms vele eeuwen oud, van talloze gebeurtenissen en generaties. Bomen roepen andere tijdskaders op en relativeren de positie van de mens. Green besluit een documentaire over bomen te maken en op zoek naar een spectaculaire filmische ervaring ziet hij een belangrijke rol voor het symfonieorkest. ‘Orkesten maken misschien wel de grootste, meest meeslepende en meest diepgaande geluiden die ik ooit heb gehoord’, aldus Green. ‘Bovendien zijn veel instrumenten zelf grotendeels van bomen gemaakt – violen en cello’s natuurlijk, maar ook hobo’s, fagotten en harpen.’ Eigenlijk is een orkest zelf een woud van instrumenten.
En zo kreeg Caroline Shaw – winnares van onder meer een Pulitzer Prize en een Grammy Award – de opdracht muziek te schrijven voor live-uitvoeringen bij Greens documentaire Trees (werktitel), een poëtische meditatie over de kracht van bomen en alles wat ze ons kunnen leren over het mens-zijn.

Verbonden met eeuwenoude tradities
De documentaire wordt voorafgegaan door vocale werken van Shaw. Het a cappella-werk and the swallow is een zetting van psalm 84. De zwaluw die zijn nest zoekt staat symbool voor de vluchteling die zijn familie wil beschermen. To the Hands, voor stemmen en strijkers, is een eigentijds antwoord op Ad manus uit het zeventiende-eeuwse meesterwerk Membra Jesu nostri van Buxtehude. To the Hands begint binnen de klankwereld van Buxtehude, breidt deze taal uit, kleurt hem in en breekt ermee. Geleidelijk wordt de kerngedachte van het stuk duidelijk: onze rol en verantwoordelijkheid bij het lijden van mensen over de hele wereld, op zoek naar een toevluchtsoord.

De muziek van Caroline Shaw wordt live uitgevoerd bij de vertoning van de documentaire Trees (werktitel). Sam Green script, regie en uitvoering Rebecca Solnit script

Een coproductie met het Holland Festival met steun van Vrienden van de Matinee.

Een woud van instrumenten
De Amerikaanse filmmaker Sam Green is gefascineerd door bomen. Het zijn stille getuigen, soms vele eeuwen oud, van talloze gebeurtenissen en generaties. Bomen roepen andere tijdskaders op en relativeren de positie van de mens. Green besluit een documentaire over bomen te maken en op zoek naar een spectaculaire filmische ervaring ziet hij een belangrijke rol voor het symfonieorkest. ‘Orkesten maken misschien wel de grootste, meest meeslepende en meest diepgaande geluiden die ik ooit heb gehoord’, aldus Green. ‘Bovendien zijn veel instrumenten zelf grotendeels van bomen gemaakt – violen en cello’s natuurlijk, maar ook hobo’s, fagotten en harpen.’ Eigenlijk is een orkest zelf een woud van instrumenten.
En zo kreeg Caroline Shaw – winnares van onder meer een Pulitzer Prize en een Grammy Award – de opdracht muziek te schrijven voor live-uitvoeringen bij Greens documentaire Trees (werktitel), een poëtische meditatie over de kracht van bomen en alles wat ze ons kunnen leren over het mens-zijn.

Verbonden met eeuwenoude tradities
De documentaire wordt voorafgegaan door vocale werken van Shaw. Het a cappella-werk and the swallow is een zetting van psalm 84. De zwaluw die zijn nest zoekt staat symbool voor de vluchteling die zijn familie wil beschermen. To the Hands, voor stemmen en strijkers, is een eigentijds antwoord op Ad manus uit het zeventiende-eeuwse meesterwerk Membra Jesu nostri van Buxtehude. To the Hands begint binnen de klankwereld van Buxtehude, breidt deze taal uit, kleurt hem in en breekt ermee. Geleidelijk wordt de kerngedachte van het stuk duidelijk: onze rol en verantwoordelijkheid bij het lijden van mensen over de hele wereld, op zoek naar een toevluchtsoord.

De muziek van Caroline Shaw wordt live uitgevoerd bij de vertoning van de documentaire Trees (werktitel). Sam Green script, regie en uitvoering Rebecca Solnit script

Een coproductie met het Holland Festival met steun van Vrienden van de Matinee.

Tragisch liefdesverhaal
We bevinden ons in de ruige Schotse Hooglanden, begin jaren zeventig. De jonge, zeer gelovige Bess McNeill is getrouwd met Jan, een knappe man, werkzaam op een boorplatform. Wanneer hij als gevolg van een arbeidsongeval tot aan zijn nek verlamd raakt, wordt hun liefde zwaar op de proef gesteld. Hij moedigt zijn vrouw aan op zoek te gaan naar andere minnaars en wil dat zij hem over haar seksuele ervaringen vertelt. Die verhalen zullen voelen alsof zij samen de liefde bedrijven en zullen hem in leven houden, zo stelt hij.
Dit is in het kort het tragische liefdesverhaal in de beroemde film Breaking the Waves (1996, Grand Prix Cannes) van de beroemde Deense cineast Lars von Trier.

Verfrissend en provocerend
De Amerikaanse componiste Missy Mazzoli raakte zeer onder de indruk van het verhaal. ‘Meteen na het zien van deze film voelde ik dat de overweldigende kwetsbaarheid van Bess, haar standvastig geloof en grote moed zich zouden kunnen manifesteren in een verfrissend en provocerend nieuw personage op het operapodium. […] In het componeren van muziek voor Bess McNeill en haar wereld zag ik een kans om een ​​nieuw soort heldin te creëren, en een nieuw soort opera die complexe personages op een onverbloemde manier presenteert.’
In 2016 beleefde de opera een zeer succesvolle première door Opera Philadelphia. Sindsdien hebben uitvoeringen plaatsgevonden bij onder meer de festivals van Edinburgh en Adelaide en door Opéra Comique, Detroit Opera en Houston Grand Opera.

Een coproductie met het Holland Festival.

Foyerdeck
Inleiding door Laura Roling.

Palestrina
The Tallis Scholars hebben zich in meer dan vijf decennia gevestigd als toonaangevend ensemble voor vocale muziek uit de renaissance. De zuiverheid, helderheid en puurheid van hun klank, gesteund door de rijke Engelse koortraditie, heeft hen beroemd en geliefd gemaakt. Die klank is met name gebaseerd op de eisen die de muziek van een componist als Palestrina stelt. Rond zijn muziek heeft dit Engelse gezelschap talrijke programma’s gepresenteerd.

Muhly
In de loop der jaren ontdekt Peter Phillips dat hedendaagse muziek een concert met renaissancerepertoire kan verrijken. Hij gaat op zoek naar ‘nieuwe noten’ die baat hebben bij de karakteristieke koorklank van het ensemble. ‘De componist die onze specifieke klank direct begreep, bleek Nico Muhly te zijn. Als koorknaap had hij de vele klankkleuren van geestelijke koormuziek in zich opgenomen en wist hij al snel hoe hij het beste voor ons kon schrijven. Een reeks meesterwerken volgde, de een nog krachtiger dan de ander’, aldus Peter Phillips. Alle werken van Muhly op dit programma beleven hier hun Nederlandse première!

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Inventief en virtuoos
Over het Derde pianoconcert (2022) van Magnus Lindberg schreef de Wall Street Journal: ‘Een werk dat de grootsheid van anderen oproept, terwijl het tegelijkertijd een geheel eigen klankwereld creëert.’ In zijn levendige, inventieve en virtuoze soloconcerten kijken Ravel, Prokofjev en Rachmaninov over Lindbergs schouder, maar ze laten hem wel zijn gang gaan… Met twee Scandinavische orkesten heeft de NTR ZaterdagMatinee een compositieopdracht verleend aan deze Finse componist. Lindberg, zelf pianist, schrijft een concert voor twee piano’s en orkest voor Lucas en Arthur Jussen. Aan hen de eer om dit dubbelconcert drie keer in première te brengen: in Noorwegen, Finland en Nederland!

Slang en vogel
Het concert van Lindberg wordt geflankeerd door werken waarin een dier centraal staat. Revueltas verbeeldt in Sensemayá de rituele slachting van een slang. De voortdurende puls, de onregelmatige ritmes en het ceremoniële en rituele karakter roepen associaties op met Stravinsky’s Sacre. Van Stravinsky gaat het ballet De vuurvogel, dat in 1910, drie jaar voor de Sacre, bij de Ballets Russes in Parijs in première ging. Meestal klinkt de suite uit dit ballet, maar vandaag gaat de complete en oorspronkelijke versie!

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

‘Things we’ve lost’
This is Prophetic komt uit de opera Nixon in China van John Adams en is een scène waarin de vrouw van Nixon voor de wereld een vreedzame toekomst schetst. Dat beeld wordt wreed verstoord door de ‘Dans van de Wraak’, een concertstuk naar de balletsuite Medea van Samuel Barber. De ontrouw van Medea’s echtgenoot maakt haar moordlustig. De oorspronkelijke suite schreef hij in 1946 en vermoedelijke komt hierin ook Barbers woede en weerzin ten aanzien van de Tweede Wereldoorlog tot uiting. Twee jaar later componeert hij in korte tijd het veel lieflijker Knoxville: Summer of 1915. ‘Het geeft uitdrukking aan de gevoelens van eenzaamheid, verwondering en identiteitsverlies van een kind, in die marginale wereld tussen schemering en slaap.’

Volkse deuntjes
Charles Ives neemt ons mee naar drie plaatsen in New England, het uiterste noordoosten van de Verenigde Staten. Het is begin twintigste eeuw en hij schetst voor elke plaats een eigen sfeer. Citaten van pakkende, volkse deuntjes doorkruisen geregeld zijn muziek, typisch Ives.
Adams, Barber en Ives delen het podium met de in 1945 tot Amerikaan genaturaliseerde Stravinsky. In datzelfde jaar voltooide hij de Symphony in Three Movements. Zelf dirigeerde hij het New York Philharmonic bij de première, begin 1946. Hij zou het werk zijn ‘war symphony’ hebben genoemd, maar Stravinsky zegt ook dat niet programmatisch is. ‘Componisten combineren noten. Dat is alles. Hoe en in welke vorm de dingen van deze wereld in hun muziek worden verwerkt, is niet aan hen om te bepalen.’

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.