Seismograaf
Waar in veel vioolconcerten de solist als held voor een orkestdecor staat, lijkt Moussa de vioolsolist in Adrano te beschouwen als seismograaf: een fijngevoelige sensor die de onrust onder het orkestoppervlak registreert. De titel verwijst naar de gelijknamige vulkaanstad aan de voet van de Etna; het orkest gedraagt zich dan ook als een sluimerende krachtbron die in golven en uitbarstingen naar boven dringt. De solist laveert tussen lyrische bogen en gespannen, ritmische passages, voortdurend balancerend tussen versmelting met en verzet tegen de massa. Zo wordt Adrano een soloconcert waarin spanning niet enkel in virtuositeit schuilt, maar in het voortdurende herijken van de verhouding tussen soliste Simone Lamsma en het orkest.

Italiaanse sferen
Met twee delen uit Respighi’s Romeinse trilogie blijven we in Italiaanse, stadse sferen. Deze symfonische gedichten, klinkende odes aan Rome, bezorgden de componist wereldfaam. Het programma opent met Liguria, de verklanking van een wandeling van de Zweedse componiste Andrea Tarrodi langs vijf dorpen aan de Ligurische zee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Liefde voor Beethoven
De veelzijdige Franse pianist Pierre-Laurent Aimard is een graag geziene gast bij de Matinee. Zo was hij eerder te horen in werken van Bach tot Bartók en Liszt tot Ligeti. Van jongs af aan vertrouwd met nieuwe muziek, ontwikkelde hij ook een grote liefde voor de muziek van Beethoven. Nu vertolkt hij Beethovens Vijfde pianoconcert, een helfdhaftig werk met een dromerig middendeel. Aimard wordt daarbij omringd door het Kammerorchester Basel, dat al vele jaren bewijst zich helemaal thuis te voelen in de muziek van de Weense Klassieken.

Met dank aan de Philharmonic Society
Daarnaast staat de Zevende van Dvořák op de lessenaars. Een werk waarin Dvořák meer expressiviteit en emotie legt dan in zijn eerdere symfonieën. De Zevende wordt wel gerekend tot de belangrijkste symfonieën uit de periode na Beethoven. De opdracht tot deze compositie kreeg Dvořák van de Londense Philharmonic Society, die ook in 1817 bij Beethoven de Negende Symfonie ‘bestelde’. In 1885 dirigeerde Dvořák in Londen de première van zijn Zevende en hij hoopte dat deze symfonie al zijn voorgaande werken zou overtreffen en ‘de wereld in beroering zou brengen’.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Inventief en virtuoos
Over het Derde pianoconcert (2022) van Magnus Lindberg schreef de Wall Street Journal: ‘Een werk dat de grootsheid van anderen oproept, terwijl het tegelijkertijd een geheel eigen klankwereld creëert.’ In zijn levendige, inventieve en virtuoze soloconcerten kijken Ravel, Prokofjev en Rachmaninov over Lindbergs schouder, maar ze laten hem wel zijn gang gaan… Met twee Scandinavische orkesten heeft de NTR ZaterdagMatinee een compositieopdracht verleend aan deze Finse componist. Lindberg, zelf pianist, schrijft een concert voor twee piano’s en orkest voor Lucas en Arthur Jussen. Aan hen de eer om dit dubbelconcert drie keer in première te brengen: in Noorwegen, Finland en Nederland!

Slang en vogel
Het concert van Lindberg wordt geflankeerd door werken waarin een dier centraal staat. Revueltas verbeeldt in Sensemayá de rituele slachting van een slang. De voortdurende puls, de onregelmatige ritmes en het ceremoniële en rituele karakter roepen associaties op met Stravinsky’s Sacre. Van Stravinsky gaat het ballet De vuurvogel, dat in 1910, drie jaar voor de Sacre, bij de Ballets Russes in Parijs in première ging. Meestal klinkt de suite uit dit ballet, maar vandaag gaat de complete en oorspronkelijke versie!

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Charlotte Sohy en Lili Boulanger
Een programma met muziek gecomponeerd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Centraal staat de Symphonie ‘Grande Guerre’ van de Franse componiste Charlotte Sohy, geschreven tussen 1914 en 1917 en pas in 2019 herontdekt. Melancholisch en somber, maar ook groots en energiek, getuigt deze symfonie van de ontberingen van de oorlog. Het werk is stilistisch verwant met muziek van César Franck. Haar eerste muzikale scholing kreeg Charlotte Sohy van Nadia Boulanger, eveneens geboren in 1887 in Parijs. Haar jongere zus Lili Boulanger, op haar negentiende de eerste componiste met een Prix de Rome, schrijft in 1918 met D’un matin de printemps een opmerkelijk lichtvoetig werk voor iemand die haar vroegtijdige dood voelt naderen.

Hemels mozaïek
Op zijn vijftigste verjaardag, 8 december 1915, dirigeert Jean Sibelius zijn Vijfde symfonie, die hij in opdracht van de Finse overheid speciaal voor die gelegenheid heeft geschreven. Tot in 1919 schaaft Sibelius nog aan dit werk. Pas dan is hij tevreden over de ordening van de thema’s. ‘Het is alsof God de Vader mozaïekstukjes van de hemelvloer heeft neergegooid en mij heeft gevraagd ze op de goede plek te leggen.’ Deze puzzel heeft hem jaren gekost, maar levert uiteindelijk ‘een vitale climax, triomfantelijk’, zo stelt hij zelf vast.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Verslaving en verlies
Deze ZaterdagMatinee is geheel gewijd aan muziek van Francis Poulenc, met wie Stéphane Denève zich sterk verbonden voelt. Daarvan getuigde hij drie jaar geleden al met een geheel Poulenc-programma. ‘Bij Poulencs muziek heb ik het idee dat ik begrijp wat er tussen de regels staat’, zegt Denève. ‘Wanneer je een dramatisch werk van Poulenc hoort, klinkt er tegelijkertijd hoop in door.’
La Dame de Monte-Carlo is een wereldlijke monoloog voor sopraan en orkest op een tekst van Jean Cocteau, een portret van verslaving en verlies. De Suite Les animaux modèles is gebaseerd op beroemde fabels van Jean de la Fontaine, die vanmiddag met Pierre Bokma als verteller tot leven komen.

Engelen die hun tong uitsteken
Met de jonge Frans-Catalaanse sopraan Lauranne Oliva wijden koor en orkest zich aan Poulencs beroemde Gloria. Het swingende tweede deel zorgde destijds voor opschudding. Poulenc daarover: ‘Ik dacht aan engelen op fresco’s van Gozzoli die hun tong uitsteken en aan serieuze benedictijner monniken die ik heb zien voetballen.’ De opera Dialogues des Carmélites heeft hij gebaseerd op een historische gebeurtenis: tijdens de Franse Revolutie eindigt een groep nonnen als martelaressen. Het huiveringwekkende slotdeel verbeeldt hun lot trefzeker…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Een hemels feest
Gustav Mahler was een man met een dubbele carrière. Vanaf zijn 37ste dirigeerde hij tien jaar lang de Weense Hofoper, de laatste drie jaar van zijn leven was hij actief in New York. Als componist heeft hij de nodige kritiek moeten incasseren, in de eerste plaats van zijn Weense publiek. In Amsterdam was dat heel anders, daar werd hij door Willem Mengelberg te vuur en te zwaard verdedigd. Op dit programma klinkt zijn Vierde symfonie, met het wonderschone Wunderhorn-lied Das himmlische Leben, gezongen door Chen Reiss.

Mozart van de 21ste eeuw
Chen Reiss opent het concert met een ‘afscheidsaria’ van Mozart. Die staat symbool voor dit laatste concert waarin Lahav Shani als chef-dirigent het Rotterdams Philharmonisch Orkest leidt. Shani laat ons bij deze gelegenheid kennismaken met de zeer jonge Georgische componist en pianist Tsotne Zedginidze, door niemand minder dan Daniel Barenboim uitgeroepen tot de Mozart van de 21ste eeuw.

Op weg naar Beethoven
Jörg Widmann is tegenwoordig een van de meest gespeelde levende componisten ter wereld. Dat komt mede door het succes van de ‘concertouverture’ Con brio. De Duitser schreef het werk ‘in grote haast’ in 2008 voor het Sinfonieorchester des Bayerischen Rundfunks als inleiding op een Beethovenprogramma. Widmann citeert Beethoven niet echt, maar baseerde zich op de karakteristieken van diens Zevende en Achtste symfonie.

Vergetelheid
Beethovens Zevende symfonie, door Richard Wagner bewonderend de ‘apotheose van de dans’ genoemd, krijgt gezelschap van de Symfonische serenade van Erich Wolfgang Korngold. Hij schreef het virtuoze werk voor strijkorkest in 1947 in de nadagen van zijn carrière. Weer teruggekeerd uit de Verenigde Staten werd hij in het naoorlogse Oostenrijk beschouwd als een anachronisme. Zijn Symfonische serenade, die qua ritmische finesse niet onderdoet voor Beethovens Zevende symfonie, dreigde te verdrinken in vergetelheid. Ten onrechte, zo zal blijken.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.