Azuurblauw
Het zijn de kerkklokken in het gedicht L’Azur van de Franse dichter Stéphane Mallarmé die Robin de Raaff over de streep halen. Dit gedicht zal de basis vormen voor een compositie gewijd aan Pierre Boulez. De Raaff schrijft het in 2025 als eerbetoon aan deze vooraanstaande componist en dirigent, van wie de honderdste geboortedag wordt gevierd. In het gedicht staat de overweldigende blauwe lucht centraal.
Azuurblauw is ook de oceaan waarop Maurice Ravel zijn boot laat varen, op muziek die golft en glinstert en het orkest en de zaal laat deinen.

Kathedraal van klank
Vanuit zijn buitenverblijf maakte Leoš Janáček lange boswandelingen: ‘Ik voelde een kathedraal oprijzen uit de enorme uitgestrektheid van de bossen.’ Janáček raakt geïnspireerd tot het schrijven van de Glagolitische mis, waarvoor hij gebruikmaakt van het Oudkerkslavisch, een taal die al in de negende eeuw in zijn geboortestreek Moravië werd gebruikt. Hij componeert een energieke, jubelende mis met krachtige koperfanfares en een indrukwekkende orgelpartij. Een werk dat in goede handen is bij Karina Canellakis, die dat bewees met haar imponerende reeks van Janáček-opera’s in de Matinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

Charlotte Sohy en Lili Boulanger
Een programma met muziek gecomponeerd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Centraal staat de Symphonie ‘Grande Guerre’ van de Franse componiste Charlotte Sohy, geschreven tussen 1914 en 1917 en pas in 2019 herontdekt. Melancholisch en somber, maar ook groots en energiek, getuigt deze symfonie van de ontberingen van de oorlog. Het werk is stilistisch verwant met muziek van César Franck. Haar eerste muzikale scholing kreeg Charlotte Sohy van Nadia Boulanger, eveneens geboren in 1887 in Parijs. Haar jongere zus Lili Boulanger, op haar negentiende de eerste componiste met een Prix de Rome, schrijft in 1918 met D’un matin de printemps een opmerkelijk lichtvoetig werk voor iemand die haar vroegtijdige dood voelt naderen.

Hemels mozaïek
Op zijn vijftigste verjaardag, 8 december 1915, dirigeert Jean Sibelius zijn Vijfde symfonie, die hij in opdracht van de Finse overheid speciaal voor die gelegenheid heeft geschreven. Tot in 1919 schaaft Sibelius nog aan dit werk. Pas dan is hij tevreden over de ordening van de thema’s. ‘Het is alsof God de Vader mozaïekstukjes van de hemelvloer heeft neergegooid en mij heeft gevraagd ze op de goede plek te leggen.’ Deze puzzel heeft hem jaren gekost, maar levert uiteindelijk ‘een vitale climax, triomfantelijk’, zo stelt hij zelf vast.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Herdenking en aanklacht
Met het groots bezette oratorium Fire in my mouth herdenkt Julia Wolfe de Triangle Shirtwaist Factory Fire van 1911. Het was een brand in een textielfabriek in Manhattan waarbij 146 jonge, veelal migrantenvrouwen omkwamen. Met koor, orkest en video weeft Wolfe archiefteksten, herinneringen, volks- en protestliederen tot zowel monument als aanklacht tegen uitbuiting en onverschilligheid. Een meesterwerk dat tot de canon van de 21e eeuw mag worden gerekend.

Innerlijke nacht
Waar Wolfe terugblikt op wat een scharnierpunt werd in de sociale geschiedenis van New York, richt Samy Moussa zich in de Nederlandse première van zijn orkestwerk Nocturne op de innerlijke nacht. Geen impressionistisch nachtbeeld, maar een psychologische ruimte met een zwaartepunt in de lage registers, zodat ‘de weinige heldere momenten des te uitzonderlijker worden’. Een Amerikaanse criticus noemde het werk ‘een orkestraal adagio dat onvermijdelijk doet denken aan een 21e-eeuwse Wagner’.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Verslaving en verlies
Deze ZaterdagMatinee is geheel gewijd aan muziek van Francis Poulenc, met wie Stéphane Denève zich sterk verbonden voelt. Daarvan getuigde hij drie jaar geleden al met een geheel Poulenc-programma. ‘Bij Poulencs muziek heb ik het idee dat ik begrijp wat er tussen de regels staat’, zegt Denève. ‘Wanneer je een dramatisch werk van Poulenc hoort, klinkt er tegelijkertijd hoop in door.’
La Dame de Monte-Carlo is een wereldlijke monoloog voor sopraan en orkest op een tekst van Jean Cocteau, een portret van verslaving en verlies. De Suite Les animaux modèles is gebaseerd op beroemde fabels van Jean de la Fontaine, die vanmiddag met Pierre Bokma als verteller tot leven komen.

Engelen die hun tong uitsteken
Met de jonge Frans-Catalaanse sopraan Lauranne Oliva wijden koor en orkest zich aan Poulencs beroemde Gloria. Het swingende tweede deel zorgde destijds voor opschudding. Poulenc daarover: ‘Ik dacht aan engelen op fresco’s van Gozzoli die hun tong uitsteken en aan serieuze benedictijner monniken die ik heb zien voetballen.’ De opera Dialogues des Carmélites heeft hij gebaseerd op een historische gebeurtenis: tijdens de Franse Revolutie eindigt een groep nonnen als martelaressen. Het huiveringwekkende slotdeel verbeeldt hun lot trefzeker…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Heldere bogen en voelbare puls
De residentie van Samy Moussa dit seizoen begint met de Nederlandse première van zijn Fluitconcert, mede in opdracht van de ZaterdagMatinee gecomponeerd. Een rijkgeschakeerd, virtuoos werk waarin solist Emmanuel Pahud de drijvende kracht is achter een breed ademende orkestklank. De fluitist balanceert tussen acrobatische loopjes en lange, zangerige lijnen, tussen kamermuzikale intimiteit en de frontale confrontatie met het volle orkest. Samy Moussa studeerde in zijn geboorteplaats Montréal en vervolgde zijn opleiding in Europa. Dat hoor je. Zijn werken zijn lyrisch én monumentaal, met een Noord-Amerikaanse directheid gestoeld op Europese orkesttradities.

Nielsen & Brahms
Helios van Carl Nielsen is een ode aan de Griekse zon. En Brahms’ Eerste symfonie (ook wel ‘Beethovens Tiende’ genoemd) opende na veertien jaar schrijven en schrappen de deur naar de vele orkestwerken die hij daarna schreef.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

* Gecomponeerd in opdracht van NTR ZaterdagMatinee, Holland Festival en London Sinfonietta; het werk van Karmit Fadael is bovendien tot stand gekomen met steun van de Vrienden van de Matinee.

Politieke gedichten en nieuwe songs
Componist Hans Werner Henze werd honderd jaar geleden geboren, maar zijn werk is nog altijd actueel. In 1974 ging Voices in première, onder zijn eigen leiding uitgevoerd door London Sinfonietta. Voices is een liedcyclus op politieke gedichten uit uiteenlopende bronnen en tijden. Nu staat dit gevarieerde werk voor twee stemmen en vijftien instrumentalisten (met zo’n zeventig instrumenten!) opnieuw op de lessenaars van London Sinfonietta. Bij deze uitvoering voegen Klein, Karmit Fadael en Nathalie Joachim nieuwe songs toe aan Henzes originele werk. Zij geven Voices een eigentijdse lading.

Tijd voor sociale verandering?
De Haïtiaans-Amerikaanse componiste Nathalie Joachim pleit in haar muziek voor sociale verandering. Zij geeft een stem aan het Haïtiaanse volk dat strijdt voor een beter leven. Voor haar album Fanm d’Ayiti kreeg zij een Grammy-nominatie. Singer-songwriter en producer/kunstenaar Klein uit Londen heeft een Nigeriaanse achtergrond. Ze is sociaal-politiek geëngageerd en een meester in het gebruik van audiosamples. Haar nieuwe werk is geïnspireerd op het geluid van een Britse politiesirene. Karmit Fadael en Nora Fischer geven een stem aan de Gazaanse arts Ezzideen Shehab. Met berichten en gedichten maakt hij de wereld buiten Gaza deelgenoot van het enorme leed dat de bevolking daar dagelijks treft.
Is het tijd voor sociale verandering? Wellicht geven de actuele stemmen op dit programma het begin van een antwoord…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Een hemels feest
Gustav Mahler was een man met een dubbele carrière. Vanaf zijn 37ste dirigeerde hij tien jaar lang de Weense Hofoper, de laatste drie jaar van zijn leven was hij actief in New York. Als componist heeft hij de nodige kritiek moeten incasseren, in de eerste plaats van zijn Weense publiek. In Amsterdam was dat heel anders, daar werd hij door Willem Mengelberg te vuur en te zwaard verdedigd. Op dit programma klinkt zijn Vierde symfonie, met het wonderschone Wunderhorn-lied Das himmlische Leben, gezongen door Chen Reiss.

Mozart van de 21ste eeuw
Chen Reiss opent het concert met een ‘afscheidsaria’ van Mozart. Die staat symbool voor dit laatste concert waarin Lahav Shani als chef-dirigent het Rotterdams Philharmonisch Orkest leidt. Shani laat ons bij deze gelegenheid kennismaken met de zeer jonge Georgische componist en pianist Tsotne Zedginidze, door niemand minder dan Daniel Barenboim uitgeroepen tot de Mozart van de 21ste eeuw.

Elina Vähälä speelt Sibelius
Elina Vähälä kent het werk van binnenuit: het Vioolconcert van haar landgenoot Jean Sibelius. De Fin schreef maar één soloconcert: voor zijn eigen viool. Al een eeuw lang houdt het stand tussen de topstukken van het repertoire. Sibelius combineert grote virtuositeit met zijn eigen, ongrijpbare lyriek.

Karajan-prijswinnaar Oscar Jockel
Het enigmatische karakter van Sibelius’ muziek vindt een echo in Muziek der sferen, een orkestwerk uit 1918 van de Deense componist Rued Langgaard. Hij introduceert daarin verschillende vooruitstrevende vernieuwingen, die later in de twintigste eeuw tot de standaardpraktijk van de avant-garde zouden behoren. Zo laat hij de pianist in het orkest rechtstreeks de snaren van zijn instrument bespelen en schrijft hij langzaam voortbewegende clusters voor de strijkers. Dat laatste inspireerde de Hongaar György Ligeti, die Langgaard de pionier van de spectrale muziek noemde. Van hem zingt het Groot Omroepkoor het zestienstemmige Lux aeterna, de hypnotiserende verklanking door een atheïst van het eeuwige licht uit het katholieke requiem.

De jonge Duitse componist en dirigent Oscar Jockel, winnaar van de Herbert von Karajan Prijs 2023, leidt dit fijn uitgekiende programma in met een nieuw eigen werk voor groot orkest.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Op weg naar Beethoven
Jörg Widmann is tegenwoordig een van de meest gespeelde levende componisten ter wereld. Dat komt mede door het succes van de ‘concertouverture’ Con brio. De Duitser schreef het werk ‘in grote haast’ in 2008 voor het Sinfonieorchester des Bayerischen Rundfunks als inleiding op een Beethovenprogramma. Widmann citeert Beethoven niet echt, maar baseerde zich op de karakteristieken van diens Zevende en Achtste symfonie.

Vergetelheid
Beethovens Zevende symfonie, door Richard Wagner bewonderend de ‘apotheose van de dans’ genoemd, krijgt gezelschap van de Symfonische serenade van Erich Wolfgang Korngold. Hij schreef het virtuoze werk voor strijkorkest in 1947 in de nadagen van zijn carrière. Weer teruggekeerd uit de Verenigde Staten werd hij in het naoorlogse Oostenrijk beschouwd als een anachronisme. Zijn Symfonische serenade, die qua ritmische finesse niet onderdoet voor Beethovens Zevende symfonie, dreigde te verdrinken in vergetelheid. Ten onrechte, zo zal blijken.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.