Unieke collage
Mahler staat niet op het programma en toch klinkt zijn muziek in dit concert. Het hele middendeel van Sinfonia van Berio steunt op het Scherzo uit Mahlers Tweede symfonie. Het dient als raamwerk waaraan Berio talrijke elementen toevoegt: muziek van Bach tot Stravinsky en gezongen en gesproken teksten. Zo creëert Berio een unieke collage, een wervelwind van citaten, vervreemdend en fascinerend. Sinfonia is daarnaast beïnvloed door indrukken die Berio in die tijd (1968) in New York opdeed.

Magisch en verstild
Drie jaar later schrijft Sjostakovitsj zijn Vijftiende symfonie. Ook hij biedt onderdak aan muziek van collega’s. Zo citeert hij uit werk van onder anderen Rossini en Wagner en uit eigen composities. Citaten die hij zelf niet altijd kon verklaren. ‘Ik kon ze er gewoon niet uit laten’, zou hij gezegd hebben. Het werd zijn laatste symfonie, zonder grootse finale, maar met een magisch en verstild slotdeel.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Mysterieuze muziek
Hij voltooide maar één opera, maar daarmee bracht hij een muzikale revolutie teweeg in Frankrijk en Europa. Pelléas et Mélisande, voor het eerst uitgevoerd in 1902 in Parijs, is gebaseerd op het gelijknamige symbolistische toneelstuk van de Gentse auteur Maurice Maeterlinck. Debussy schreef er mysterieuze en atmosferische muziek voor. Hierbij maakte hij onder andere gebruik van de hele-toonstoonladder, die voor de luisteraar een bijna desoriënterende ervaring oproept.

Ontdekkingsreis
De rol van Mélisande wordt gezongen door een lyrische sopraan, in dit geval de Frans-Catalaanse Lauranne Oliva. Pelléas is een zogenaamde Baryton-Martin, een hoge bariton die reikt tot de tenorstem. De centrale rol van Golaud wordt vertolkt door bariton Stéphane Degout, die afgelopen seizoen met Pygmalion nog te gast was in de Matinee. Deze bijzondere productie staat onder leiding van chef-dirigent Karina Canellakis, die hiermee in Amsterdam haar ontdekkingsreis door het bijzondere operarepertoire voortzet.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Azuurblauw
Het zijn de kerkklokken in het gedicht L’Azur van de Franse dichter Stéphane Mallarmé die Robin de Raaff over de streep halen. Dit gedicht zal de basis vormen voor een compositie gewijd aan Pierre Boulez. De Raaff schrijft het in 2025 als eerbetoon aan deze vooraanstaande componist en dirigent, van wie de honderdste geboortedag wordt gevierd. In het gedicht staat de overweldigende blauwe lucht centraal.
Azuurblauw is ook de oceaan waarop Maurice Ravel zijn boot laat varen, op muziek die golft en glinstert en het orkest en de zaal laat deinen.

Kathedraal van klank
Vanuit zijn buitenverblijf maakte Leoš Janáček lange boswandelingen: ‘Ik voelde een kathedraal oprijzen uit de enorme uitgestrektheid van de bossen.’ Janáček raakt geïnspireerd tot het schrijven van de Glagolitische mis, waarvoor hij gebruikmaakt van het Oudkerkslavisch, een taal die al in de negende eeuw in zijn geboortestreek Moravië werd gebruikt. Hij componeert een energieke, jubelende mis met krachtige koperfanfares en een indrukwekkende orgelpartij. Een werk dat in goede handen is bij Karina Canellakis, die dat bewees met haar imponerende reeks van Janáček-opera’s in de Matinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Schuldig of niet?
Peter Grimes (1945) is een van de eerste opera’s van Benjamin Britten, en zeker ook een van de meest succesvolle. Het lijkt een verhaal over een eenvoudige visser, Peter Grimes, die het slachtoffer wordt van een hypocriete gemeenschap. De kracht van de opera ligt echter in de morele dubbelzinnigheid van het titelpersonage. Is hij schuldig of onschuldig aan de dood van zijn vissershulpjes? Britten schetst een veelzijdig karakter, een partij die hij schreef voor zijn levenspartner, de tenor Peter Pears.

Boosaardige rol voor het koor
Al vanaf de eerste lyrische aria in het eerste bedrijf, ‘Now the Great Bear and Pleiades’, roept Grimes verwarring en afkeuring op in zijn vissersdorp aan de Britse oostkust. De mensen die hem blijven steunen, sopraanrol Ellen Orford en baritonrol Balstrode, kunnen hem aan het slot niet redden. Peter Grimes is eveneens een kooropera. De klinkende stem van de gemeenschap bijt soms diep in de huid van hun slachtoffer. In Brittens eigen woorden: ‘Hoe boosaardiger de maatschappij, hoe boosaardiger het individu’. Toch vindt hij voor dit werk een evocatieve orkestrale pracht, waarin de zee zelf een grote rol speelt.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.25 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.