Seismograaf
Waar in veel vioolconcerten de solist als held voor een orkestdecor staat, lijkt Moussa de vioolsolist in Adrano te beschouwen als seismograaf: een fijngevoelige sensor die de onrust onder het orkestoppervlak registreert. De titel verwijst naar de gelijknamige vulkaanstad aan de voet van de Etna; het orkest gedraagt zich dan ook als een sluimerende krachtbron die in golven en uitbarstingen naar boven dringt. De solist laveert tussen lyrische bogen en gespannen, ritmische passages, voortdurend balancerend tussen versmelting met en verzet tegen de massa. Zo wordt Adrano een soloconcert waarin spanning niet enkel in virtuositeit schuilt, maar in het voortdurende herijken van de verhouding tussen soliste Simone Lamsma en het orkest.

Italiaanse sferen
Met twee delen uit Respighi’s Romeinse trilogie blijven we in Italiaanse, stadse sferen. Deze symfonische gedichten, klinkende odes aan Rome, bezorgden de componist wereldfaam. Het programma opent met Liguria, de verklanking van een wandeling van de Zweedse componiste Andrea Tarrodi langs vijf dorpen aan de Ligurische zee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Een woud van instrumenten
De Amerikaanse filmmaker Sam Green is gefascineerd door bomen. Het zijn stille getuigen, soms vele eeuwen oud, van talloze gebeurtenissen en generaties. Bomen roepen andere tijdskaders op en relativeren de positie van de mens. Green besluit een documentaire over bomen te maken en op zoek naar een spectaculaire filmische ervaring ziet hij een belangrijke rol voor het symfonieorkest. ‘Orkesten maken misschien wel de grootste, meest meeslepende en meest diepgaande geluiden die ik ooit heb gehoord’, aldus Green. ‘Bovendien zijn veel instrumenten zelf grotendeels van bomen gemaakt – violen en cello’s natuurlijk, maar ook hobo’s, fagotten en harpen.’ Eigenlijk is een orkest zelf een woud van instrumenten.
En zo kreeg Caroline Shaw – winnares van onder meer een Pulitzer Prize en een Grammy Award – de opdracht muziek te schrijven voor live-uitvoeringen bij Greens documentaire Trees (werktitel), een poëtische meditatie over de kracht van bomen en alles wat ze ons kunnen leren over het mens-zijn.

Verbonden met eeuwenoude tradities
De documentaire wordt voorafgegaan door vocale werken van Shaw. Het a cappella-werk and the swallow is een zetting van psalm 84. De zwaluw die zijn nest zoekt staat symbool voor de vluchteling die zijn familie wil beschermen. To the Hands, voor stemmen en strijkers, is een eigentijds antwoord op Ad manus uit het zeventiende-eeuwse meesterwerk Membra Jesu nostri van Buxtehude. To the Hands begint binnen de klankwereld van Buxtehude, breidt deze taal uit, kleurt hem in en breekt ermee. Geleidelijk wordt de kerngedachte van het stuk duidelijk: onze rol en verantwoordelijkheid bij het lijden van mensen over de hele wereld, op zoek naar een toevluchtsoord.

De muziek van Caroline Shaw wordt live uitgevoerd bij de vertoning van de documentaire Trees (werktitel). Sam Green script, regie en uitvoering Rebecca Solnit script

Een coproductie met het Holland Festival met steun van Vrienden van de Matinee.

Een woud van instrumenten
De Amerikaanse filmmaker Sam Green is gefascineerd door bomen. Het zijn stille getuigen, soms vele eeuwen oud, van talloze gebeurtenissen en generaties. Bomen roepen andere tijdskaders op en relativeren de positie van de mens. Green besluit een documentaire over bomen te maken en op zoek naar een spectaculaire filmische ervaring ziet hij een belangrijke rol voor het symfonieorkest. ‘Orkesten maken misschien wel de grootste, meest meeslepende en meest diepgaande geluiden die ik ooit heb gehoord’, aldus Green. ‘Bovendien zijn veel instrumenten zelf grotendeels van bomen gemaakt – violen en cello’s natuurlijk, maar ook hobo’s, fagotten en harpen.’ Eigenlijk is een orkest zelf een woud van instrumenten.
En zo kreeg Caroline Shaw – winnares van onder meer een Pulitzer Prize en een Grammy Award – de opdracht muziek te schrijven voor live-uitvoeringen bij Greens documentaire Trees (werktitel), een poëtische meditatie over de kracht van bomen en alles wat ze ons kunnen leren over het mens-zijn.

Verbonden met eeuwenoude tradities
De documentaire wordt voorafgegaan door vocale werken van Shaw. Het a cappella-werk and the swallow is een zetting van psalm 84. De zwaluw die zijn nest zoekt staat symbool voor de vluchteling die zijn familie wil beschermen. To the Hands, voor stemmen en strijkers, is een eigentijds antwoord op Ad manus uit het zeventiende-eeuwse meesterwerk Membra Jesu nostri van Buxtehude. To the Hands begint binnen de klankwereld van Buxtehude, breidt deze taal uit, kleurt hem in en breekt ermee. Geleidelijk wordt de kerngedachte van het stuk duidelijk: onze rol en verantwoordelijkheid bij het lijden van mensen over de hele wereld, op zoek naar een toevluchtsoord.

De muziek van Caroline Shaw wordt live uitgevoerd bij de vertoning van de documentaire Trees (werktitel). Sam Green script, regie en uitvoering Rebecca Solnit script

Een coproductie met het Holland Festival met steun van Vrienden van de Matinee.

Liefde voor Beethoven
De veelzijdige Franse pianist Pierre-Laurent Aimard is een graag geziene gast bij de Matinee. Zo was hij eerder te horen in werken van Bach tot Bartók en Liszt tot Ligeti. Van jongs af aan vertrouwd met nieuwe muziek, ontwikkelde hij ook een grote liefde voor de muziek van Beethoven. Nu vertolkt hij Beethovens Vijfde pianoconcert, een helfdhaftig werk met een dromerig middendeel. Aimard wordt daarbij omringd door het Kammerorchester Basel, dat al vele jaren bewijst zich helemaal thuis te voelen in de muziek van de Weense Klassieken.

Met dank aan de Philharmonic Society
Daarnaast staat de Zevende van Dvořák op de lessenaars. Een werk waarin Dvořák meer expressiviteit en emotie legt dan in zijn eerdere symfonieën. De Zevende wordt wel gerekend tot de belangrijkste symfonieën uit de periode na Beethoven. De opdracht tot deze compositie kreeg Dvořák van de Londense Philharmonic Society, die ook in 1817 bij Beethoven de Negende Symfonie ‘bestelde’. In 1885 dirigeerde Dvořák in Londen de première van zijn Zevende en hij hoopte dat deze symfonie al zijn voorgaande werken zou overtreffen en ‘de wereld in beroering zou brengen’.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Eer aan de Mayacultuur
Gabriela Ortiz, composer in residence 2025-2026 bij Het Concertgebouw, heeft voor haar muziek al meerdere Grammy Awards ontvangen. Op 1 februari 2026 kwamen er in één klap nog drie Grammy’s bij, waaronder die voor Best Contemporary Classical Composition. Voor La Reina Roja is deze Mexicaanse componiste geïnspireerd door de vondst van een tombe met daarin een hooggeplaatste Maya-vrouw uit de zevende eeuw. Geen betere combinatie denkbaar dan met muziek van landgenoot Revueltas. Zijn La noche de los mayas is een orkestsuite op basis van muziek voor de gelijknamige film. De finale met twaalf slagwerkers is imposant en hypnotiserend. Een spectaculair eerbetoon aan de tribale tradities van de Maya’s. Ervaar de ritmische oerkracht van hun muziek, ver voor Columbus voet aan Zuid-Amerikaanse wal zette. Xenakis’ slagwerksolo Rebonds B vormt de perfecte opmaat.

Landschappen vol klank
Het concert begint met Tumblebird Contrails van de jonge Amerikaanse componiste Gabriella Smith. Zij  groeide op in de baai bij San Francisco en voelt zich sterk verbonden met de natuur. Al backpackend, ver van de bewoonde wereld, luisterde ze naar de hallucinerende geluiden van de Stille Oceaan, die ze effectief in muziek weet te vangen. Deze middag klinkt de Nederlandse première.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Unieke collage
Mahler staat niet op het programma en toch klinkt zijn muziek in dit concert. Het hele middendeel van Sinfonia van Berio steunt op het Scherzo uit Mahlers Tweede symfonie. Het dient als raamwerk waaraan Berio talrijke elementen toevoegt: muziek van Bach tot Stravinsky en gezongen en gesproken teksten. Zo creëert Berio een unieke collage, een wervelwind van citaten, vervreemdend en fascinerend. Sinfonia is daarnaast beïnvloed door indrukken die Berio in die tijd (1968) in New York opdeed.

Magisch en verstild
Drie jaar later schrijft Sjostakovitsj zijn Vijftiende symfonie. Ook hij biedt onderdak aan muziek van collega’s. Zo citeert hij uit werk van onder anderen Rossini en Wagner en uit eigen composities. Citaten die hij zelf niet altijd kon verklaren. ‘Ik kon ze er gewoon niet uit laten’, zou hij gezegd hebben. Het werd zijn laatste symfonie, zonder grootse finale, maar met een magisch en verstild slotdeel.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Verbluffende kracht
De jonge pianist Nikola Meeuwsen (2002) was de eerste Nederlandse musicus die de vermaarde Koningin Elisabethwedstrijd wist te winnen. Tijdens de finale van dit concours gaf hij een ijzersterke interpretatie van het energieke en virtuoze Tweede pianoconcert van Sergei Prokofjev. ‘In de gigantische solocadens van het eerste deel verpakte Meeuwsen zijn verbluffende kracht in grote emotionele diepten en een zeldzaam inzicht in Prokofjevs muzikale structuur.’ (NRC) Zoiets moet je live meemaken en die kans biedt deze Matinee.

Met Strauss in de Alpen
Uit dezelfde tijd stamt Eine Alpensinfonie van Richard Strauss, een werk voor een enorme orkestbezetting.  Lange wandelingen in de Alpen inspireerden Strauss tot het schrijven van dit symfonisch gedicht, dat in meer dan twintig in elkaar overgaande taferelen een bergwandeling schetst. Strauss brengt het landschap muzikaal tot leven, tussen zonsopkomst en zonsondergang toont hij lieflijke weides en een fraai uitzicht vanaf de bergtop, maar ook gevaarlijke momenten en onweer tijdens de afdaling.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

Inventief en virtuoos
Over het Derde pianoconcert (2022) van Magnus Lindberg schreef de Wall Street Journal: ‘Een werk dat de grootsheid van anderen oproept, terwijl het tegelijkertijd een geheel eigen klankwereld creëert.’ In zijn levendige, inventieve en virtuoze soloconcerten kijken Ravel, Prokofjev en Rachmaninov over Lindbergs schouder, maar ze laten hem wel zijn gang gaan… Met twee Scandinavische orkesten heeft de NTR ZaterdagMatinee een compositieopdracht verleend aan deze Finse componist. Lindberg, zelf pianist, schrijft een concert voor twee piano’s en orkest voor Lucas en Arthur Jussen. Aan hen de eer om dit dubbelconcert drie keer in première te brengen: in Noorwegen, Finland en Nederland!

Slang en vogel
Het concert van Lindberg wordt geflankeerd door werken waarin een dier centraal staat. Revueltas verbeeldt in Sensemayá de rituele slachting van een slang. De voortdurende puls, de onregelmatige ritmes en het ceremoniële en rituele karakter roepen associaties op met Stravinsky’s Sacre. Van Stravinsky gaat het ballet De vuurvogel, dat in 1910, drie jaar voor de Sacre, bij de Ballets Russes in Parijs in première ging. Meestal klinkt de suite uit dit ballet, maar vandaag gaat de complete en oorspronkelijke versie!

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

‘Things we’ve lost’
This is Prophetic komt uit de opera Nixon in China van John Adams en is een scène waarin de vrouw van Nixon voor de wereld een vreedzame toekomst schetst. Dat beeld wordt wreed verstoord door de ‘Dans van de Wraak’, een concertstuk naar de balletsuite Medea van Samuel Barber. De ontrouw van Medea’s echtgenoot maakt haar moordlustig. De oorspronkelijke suite schreef hij in 1946 en vermoedelijke komt hierin ook Barbers woede en weerzin ten aanzien van de Tweede Wereldoorlog tot uiting. Twee jaar later componeert hij in korte tijd het veel lieflijker Knoxville: Summer of 1915. ‘Het geeft uitdrukking aan de gevoelens van eenzaamheid, verwondering en identiteitsverlies van een kind, in die marginale wereld tussen schemering en slaap.’

Volkse deuntjes
Charles Ives neemt ons mee naar drie plaatsen in New England, het uiterste noordoosten van de Verenigde Staten. Het is begin twintigste eeuw en hij schetst voor elke plaats een eigen sfeer. Citaten van pakkende, volkse deuntjes doorkruisen geregeld zijn muziek, typisch Ives.
Adams, Barber en Ives delen het podium met de in 1945 tot Amerikaan genaturaliseerde Stravinsky. In datzelfde jaar voltooide hij de Symphony in Three Movements. Zelf dirigeerde hij het New York Philharmonic bij de première, begin 1946. Hij zou het werk zijn ‘war symphony’ hebben genoemd, maar Stravinsky zegt ook dat niet programmatisch is. ‘Componisten combineren noten. Dat is alles. Hoe en in welke vorm de dingen van deze wereld in hun muziek worden verwerkt, is niet aan hen om te bepalen.’

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Camiel Jansen.

De mythische figuur Ahania
Samy Moussa leidt het Radio Filharmonisch Orkest in een programma rond Poolse invloeden en met eigen werk. Tussen Prokofjevs Scythische suite, Szymanowski en Lutosławski klinkt zijn Ahania’s Lament (Nederlandse première), met Aphrodite Patoulidou als soliste. Deze Griekse sopraan is een ‘NXT GEN artist’, die overtuigt in repertoire van Mahler tot metal en Vivier tot folk. William Blake’s mythische figuur Ahania krijgt bij Moussa geen anekdotische inkleuring, maar een rituele stem: de sopraan is minder een psychologisch personage dan een spreekbuis van een collectieve klaagzang.

Glanzende texturen
Het orkest vormt hier een ruimte waarin de stem haar plaats vindt: golvende, vaak glanzende texturen die verwantschap tonen met de Poolse orkesttraditie, maar uitgesproken hedendaagse contouren krijgen. In de context van Szymanowski en Lutosławski wordt hoorbaar hoe Moussa de continuïteit van een orkestklank weet vast te houden én onder spanning zet.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.