Onverwerkte rouw
Drieëntwintig jaar is Erich Wolfgang Korngold als zijn opera Die tote Stadt in december 1920 in première gaat, op dezelfde dag in Hamburg en Keulen! Het is al zijn derde opera en hij vestigt hiermee definitief zijn naam. Het libretto is losjes gebaseerd op Bruges-la-Morte (1892) van de Belgische schrijver Georges Rodenbach. Deze symbolistische roman draait om een weduwnaar die de dood van zijn vrouw niet kan verwerken. Hij raakt in de ban van een jonge, sensuele danseres, in wie hij het evenbeeld van zijn vrouw meent te zien.

Tussen droom en werkelijkheid
De ‘dode stad Brugge’ figureert op de achtergrond, ‘in contrast met een uitbundige groep komedianten, verdorven verleidingen en bedwelmende dansen. Alles balancerend tussen droom en werkelijkheid’, aldus vader Korngold, die samen met zijn zoon het libretto schreef. De jonge Korngold leverde een extatische partituur die vooruitwijst naar zijn carrière als filmcomponist.

De Oekraïnse Oksana Lyniv leidt het geheel. Zij is chef-dirigent van het Teatro Comunale di Bologna en was te gast in Bayreuth en bij vele andere grote operahuizen.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.25 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

* Gecomponeerd in opdracht van NTR ZaterdagMatinee, Holland Festival en London Sinfonietta; het werk van Karmit Fadael is bovendien tot stand gekomen met steun van de Vrienden van de Matinee.

Politieke gedichten en nieuwe songs
Componist Hans Werner Henze werd honderd jaar geleden geboren, maar zijn werk is nog altijd actueel. In 1974 ging Voices in première, onder zijn eigen leiding uitgevoerd door London Sinfonietta. Voices is een liedcyclus op politieke gedichten uit uiteenlopende bronnen en tijden. Nu staat dit gevarieerde werk voor twee stemmen en vijftien instrumentalisten (met zo’n zeventig instrumenten!) opnieuw op de lessenaars van London Sinfonietta. Bij deze uitvoering voegen Klein, Karmit Fadael en Nathalie Joachim nieuwe songs toe aan Henzes originele werk. Zij geven Voices een eigentijdse lading.

Tijd voor sociale verandering?
De Haïtiaans-Amerikaanse componiste Nathalie Joachim pleit in haar muziek voor sociale verandering. Zij geeft een stem aan het Haïtiaanse volk dat strijdt voor een beter leven. Voor haar album Fanm d’Ayiti kreeg zij een Grammy-nominatie. Singer-songwriter en producer/kunstenaar Klein uit Londen heeft een Nigeriaanse achtergrond. Ze is sociaal-politiek geëngageerd en een meester in het gebruik van audiosamples. Haar nieuwe werk is geïnspireerd op het geluid van een Britse politiesirene. Karmit Fadael en Nora Fischer geven een stem aan de Gazaanse arts Ezzideen Shehab. Met berichten en gedichten maakt hij de wereld buiten Gaza deelgenoot van het enorme leed dat de bevolking daar dagelijks treft.
Is het tijd voor sociale verandering? Wellicht geven de actuele stemmen op dit programma het begin van een antwoord…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Een krachtig sociaal en emotioneel verhaal
Daniel Wohl weet uiteenlopende muzikale werelden te verbinden. Zijn muziek wordt gespeeld door gerenommeerde orkesten als het Los Angeles Philharmonic en het Cincinnati Symphony Orchestra, waarvoor hij in 2022 het indrukwekkende Rise, Again schreef. Rise Again was het resultaat van een eerste samenwerking tussen Arooj Aftab en Daniel Wohl. Het is een creatieve samenwerking waarin verschillende stijlen samensmelten tot een krachtig sociaal en emotioneel verhaal.

Out of the box
In 2017 werkte Daniel Wohl voor het eerst samen met het London Contemporary Orchestra, dat met dit concert een vervolg krijgt. Hoeveel moois zo’n samenwerking met dit out of the box spelende Britse orkest kan opleveren bewees het London Contemporary Orchestra tijdens het Holland Festival van 2023 in een optreden met de IJslandse band Sigur Rós.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Een hemels feest
Gustav Mahler was een man met een dubbele carrière. Vanaf zijn 37ste dirigeerde hij tien jaar lang de Weense Hofoper, de laatste drie jaar van zijn leven was hij actief in New York. Als componist heeft hij de nodige kritiek moeten incasseren, in de eerste plaats van zijn Weense publiek. In Amsterdam was dat heel anders, daar werd hij door Willem Mengelberg te vuur en te zwaard verdedigd. Op dit programma klinkt zijn Vierde symfonie, met het wonderschone Wunderhorn-lied Das himmlische Leben, gezongen door Chen Reiss.

Mozart van de 21ste eeuw
Chen Reiss opent het concert met een ‘afscheidsaria’ van Mozart. Die staat symbool voor dit laatste concert waarin Lahav Shani als chef-dirigent het Rotterdams Philharmonisch Orkest leidt. Shani laat ons bij deze gelegenheid kennismaken met de zeer jonge Georgische componist en pianist Tsotne Zedginidze, door niemand minder dan Daniel Barenboim uitgeroepen tot de Mozart van de 21ste eeuw.

Elina Vähälä speelt Sibelius
Elina Vähälä kent het werk van binnenuit: het Vioolconcert van haar landgenoot Jean Sibelius. De Fin schreef maar één soloconcert: voor zijn eigen viool. Al een eeuw lang houdt het stand tussen de topstukken van het repertoire. Sibelius combineert grote virtuositeit met zijn eigen, ongrijpbare lyriek.

Karajan-prijswinnaar Oscar Jockel
Het enigmatische karakter van Sibelius’ muziek vindt een echo in Muziek der sferen, een orkestwerk uit 1918 van de Deense componist Rued Langgaard. Hij introduceert daarin verschillende vooruitstrevende vernieuwingen, die later in de twintigste eeuw tot de standaardpraktijk van de avant-garde zouden behoren. Zo laat hij de pianist in het orkest rechtstreeks de snaren van zijn instrument bespelen en schrijft hij langzaam voortbewegende clusters voor de strijkers. Dat laatste inspireerde de Hongaar György Ligeti, die Langgaard de pionier van de spectrale muziek noemde. Van hem zingt het Groot Omroepkoor het zestienstemmige Lux aeterna, de hypnotiserende verklanking door een atheïst van het eeuwige licht uit het katholieke requiem.

De jonge Duitse componist en dirigent Oscar Jockel, winnaar van de Herbert von Karajan Prijs 2023, leidt dit fijn uitgekiende programma in met een nieuw eigen werk voor groot orkest.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Bestseller uit de barok
De dichter Heinrich Barthold Brockes was een vaandeldrager van de Duitse literaire verlichting, maar zijn eeuwige roem heeft hij te danken aan de muziekgeschiedenis. Hij is de auteur van een zeer populair oratoriumlibretto dat voluit De voor de zonden der wereld gemartelde en stervende Jezus heet, kortweg de Brockes-Passion. Meteen na de première van 1712, op muziek van Reinhard Keiser, was de tekst een bestseller, en in de eerste vijftien jaar na zijn verschijnen kreeg het wel dertig herdrukken.

Händels aangrijpende lijdensverhaal
Niet minder dan tien componisten zetten na Keiser het libretto op muziek. En het waren niet de minsten! Ook drie van Brockes’ vrienden namen de handschoen op: Telemann, Mattheson en Händel. Die laatste woonde toen al vier jaar in Londen, waar hij aan het begin stond van zijn spectaculaire carrière als componist van Italiaanse opera’s. Dat hij in 1716 toch nog dit Duitstalige oratorium componeert, wijst erop dat hij de banden met het continent nog niet helemaal wilde verbreken. De dramatische en sterk beeldende poëzie waarmee Brockes het Bijbelse lijdensverhaal vertelt, past Händels uitgesproken theaterinstinct sowieso als een handschoen.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Monumentaal, dansant en virtuoos
Ton Koopman dirigeert zijn Amsterdam Baroque Orchestra in een programma dat volledig is gewijd aan zijn eerste liefde, Johann Sebastian Bach. De Derde en Vierde Orkestsuite tonen Bach op zijn monumentaalst en heel dansant. In het Derde en Vierde Brandenburgs concert speelt Bach met contrast en virtuositeit. Daarbij staat de kamermuzikale helderheid centraal. In handen van Ton Koopman krijgen deze werken ruimte om te ademen: transparant, energiek en geworteld in een diep historisch begrip van Bachs muzikale taal.

In de Spiegel · Spiegelzaal 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Jan Van den Bossche.

Schuldig of niet?
Peter Grimes (1945) is een van de eerste opera’s van Benjamin Britten, en zeker ook een van de meest succesvolle. Het lijkt een verhaal over een eenvoudige visser, Peter Grimes, die het slachtoffer wordt van een hypocriete gemeenschap. De kracht van de opera ligt echter in de morele dubbelzinnigheid van het titelpersonage. Is hij schuldig of onschuldig aan de dood van zijn vissershulpjes? Britten schetst een veelzijdig karakter, een partij die hij schreef voor zijn levenspartner, de tenor Peter Pears.

Boosaardige rol voor het koor
Al vanaf de eerste lyrische aria in het eerste bedrijf, ‘Now the Great Bear and Pleiades’, roept Grimes verwarring en afkeuring op in zijn vissersdorp aan de Britse oostkust. De mensen die hem blijven steunen, sopraanrol Ellen Orford en baritonrol Balstrode, kunnen hem aan het slot niet redden. Peter Grimes is eveneens een kooropera. De klinkende stem van de gemeenschap bijt soms diep in de huid van hun slachtoffer. In Brittens eigen woorden: ‘Hoe boosaardiger de maatschappij, hoe boosaardiger het individu’. Toch vindt hij voor dit werk een evocatieve orkestrale pracht, waarin de zee zelf een grote rol speelt.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.25 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.