Unieke collage
Mahler staat niet op het programma en toch klinkt zijn muziek in dit concert. Het hele middendeel van Sinfonia van Berio steunt op het Scherzo uit Mahlers Tweede symfonie. Het dient als raamwerk waaraan Berio talrijke elementen toevoegt: muziek van Bach tot Stravinsky en gezongen en gesproken teksten. Zo creëert Berio een unieke collage, een wervelwind van citaten, vervreemdend en fascinerend. Sinfonia is daarnaast beïnvloed door indrukken die Berio in die tijd (1968) in New York opdeed.

Magisch en verstild
Drie jaar later schrijft Sjostakovitsj zijn Vijftiende symfonie. Ook hij biedt onderdak aan muziek van collega’s. Zo citeert hij uit werk van onder anderen Rossini en Wagner en uit eigen composities. Citaten die hij zelf niet altijd kon verklaren. ‘Ik kon ze er gewoon niet uit laten’, zou hij gezegd hebben. Het werd zijn laatste symfonie, zonder grootse finale, maar met een magisch en verstild slotdeel.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Tragisch liefdesverhaal
We bevinden ons in de ruige Schotse Hooglanden, begin jaren zeventig. De jonge, zeer gelovige Bess McNeill is getrouwd met Jan, een knappe man, werkzaam op een boorplatform. Wanneer hij als gevolg van een arbeidsongeval tot aan zijn nek verlamd raakt, wordt hun liefde zwaar op de proef gesteld. Hij moedigt zijn vrouw aan op zoek te gaan naar andere minnaars en wil dat zij hem over haar seksuele ervaringen vertelt. Die verhalen zullen voelen alsof zij samen de liefde bedrijven en zullen hem in leven houden, zo stelt hij.
Dit is in het kort het tragische liefdesverhaal in de beroemde film Breaking the Waves (1996, Grand Prix Cannes) van de beroemde Deense cineast Lars von Trier.

Verfrissend en provocerend
De Amerikaanse componiste Missy Mazzoli raakte zeer onder de indruk van het verhaal. ‘Meteen na het zien van deze film voelde ik dat de overweldigende kwetsbaarheid van Bess, haar standvastig geloof en grote moed zich zouden kunnen manifesteren in een verfrissend en provocerend nieuw personage op het operapodium. […] In het componeren van muziek voor Bess McNeill en haar wereld zag ik een kans om een ​​nieuw soort heldin te creëren, en een nieuw soort opera die complexe personages op een onverbloemde manier presenteert.’
In 2016 beleefde de opera een zeer succesvolle première door Opera Philadelphia. Sindsdien hebben uitvoeringen plaatsgevonden bij onder meer de festivals van Edinburgh en Adelaide en door Opéra Comique, Detroit Opera en Houston Grand Opera.

Een coproductie met het Holland Festival.

Foyerdeck
Inleiding door Laura Roling.

Tragisch liefdesverhaal
We bevinden ons in de ruige Schotse Hooglanden, begin jaren zeventig. De jonge, zeer gelovige Bess McNeill is getrouwd met Jan, een knappe man, werkzaam op een boorplatform. Wanneer hij als gevolg van een arbeidsongeval tot aan zijn nek verlamd raakt, wordt hun liefde zwaar op de proef gesteld. Hij moedigt zijn vrouw aan op zoek te gaan naar andere minnaars en wil dat zij hem over haar seksuele ervaringen vertelt. Die verhalen zullen voelen alsof zij samen de liefde bedrijven en zullen hem in leven houden, zo stelt hij.
Dit is in het kort het tragische liefdesverhaal in de beroemde film Breaking the Waves (1996, Grand Prix Cannes) van de beroemde Deense cineast Lars von Trier.

Verfrissend en provocerend
De Amerikaanse componiste Missy Mazzoli raakte zeer onder de indruk van het verhaal. ‘Meteen na het zien van deze film voelde ik dat de overweldigende kwetsbaarheid van Bess, haar standvastig geloof en grote moed zich zouden kunnen manifesteren in een verfrissend en provocerend nieuw personage op het operapodium. […] In het componeren van muziek voor Bess McNeill en haar wereld zag ik een kans om een ​​nieuw soort heldin te creëren, en een nieuw soort opera die complexe personages op een onverbloemde manier presenteert.’
In 2016 beleefde de opera een zeer succesvolle première door Opera Philadelphia. Sindsdien hebben uitvoeringen plaatsgevonden bij onder meer de festivals van Edinburgh en Adelaide en door Opéra Comique, Detroit Opera en Houston Grand Opera.

Een coproductie met het Holland Festival.

Foyerdeck
Inleiding door Laura Roling.

Mysterieuze muziek
Hij voltooide maar één opera, maar daarmee bracht hij een muzikale revolutie teweeg in Frankrijk en Europa. Pelléas et Mélisande, voor het eerst uitgevoerd in 1902 in Parijs, is gebaseerd op het gelijknamige symbolistische toneelstuk van de Gentse auteur Maurice Maeterlinck. Debussy schreef er mysterieuze en atmosferische muziek voor. Hierbij maakte hij onder andere gebruik van de hele-toonstoonladder, die voor de luisteraar een bijna desoriënterende ervaring oproept.

Ontdekkingsreis
De rol van Mélisande wordt gezongen door een lyrische sopraan, in dit geval de Frans-Catalaanse Lauranne Oliva. Pelléas is een zogenaamde Baryton-Martin, een hoge bariton die reikt tot de tenorstem. De centrale rol van Golaud wordt vertolkt door bariton Stéphane Degout, die afgelopen seizoen met Pygmalion nog te gast was in de Matinee. Deze bijzondere productie staat onder leiding van chef-dirigent Karina Canellakis, die hiermee in Amsterdam haar ontdekkingsreis door het bijzondere operarepertoire voortzet.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

De mythische figuur Ahania
Samy Moussa leidt het Radio Filharmonisch Orkest in een programma rond Poolse invloeden en met eigen werk. Tussen Prokofjevs Scythische suite, Szymanowski en Lutosławski klinkt zijn Ahania’s Lament (Nederlandse première), met Aphrodite Patoulidou als soliste. Deze Griekse sopraan is een ‘NXT GEN artist’, die overtuigt in repertoire van Mahler tot metal en Vivier tot folk. William Blake’s mythische figuur Ahania krijgt bij Moussa geen anekdotische inkleuring, maar een rituele stem: de sopraan is minder een psychologisch personage dan een spreekbuis van een collectieve klaagzang.

Glanzende texturen
Het orkest vormt hier een ruimte waarin de stem haar plaats vindt: golvende, vaak glanzende texturen die verwantschap tonen met de Poolse orkesttraditie, maar uitgesproken hedendaagse contouren krijgen. In de context van Szymanowski en Lutosławski wordt hoorbaar hoe Moussa de continuïteit van een orkestklank weet vast te houden én onder spanning zet.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Remy Alexander.

Gevaarlijke verleidster
We kennen het verhaal van Odysseus, die zich aan de scheepsmast liet vastbinden om naar de verleidelijke maar dodelijke zang van de sirenen te luisteren. Eén van die wezens was Partenope, die vervolgens de stad Napels zou stichten. Ook tijdens haar verdere leven bleef Partenope een gevaarlijke verleidster, totdat de trouwe Rosmira haar dwarsboomde. In 1738 zette Antonio Vivaldi dit verhaal op muziek in zijn opera Rosmira Fedele, maar hij gebruikte daarvoor voornamelijk aria’s van collega’s. De bekendste zijn Hasse, Pergolesi en Händel, al paste hij alle muziek aan zijn eigen stijl aan.

Voor het eerst in Nederland
De NTR ZaterdagMatinee brengt deze laatste opera van Vivaldi nu voor het eerst in Nederland. Oude-muziekdirigent en Vivaldi-expert Ottavio Dantone leidt zijn eigen Accademia Bizantina en een bijzondere stemmencast, onder wie mezzosopraan Sophie Rennert als Rosmira en alt Delphine Galou als Partenope.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Azuurblauw
Het zijn de kerkklokken in het gedicht L’Azur van de Franse dichter Stéphane Mallarmé die Robin de Raaff over de streep halen. Dit gedicht zal de basis vormen voor een compositie gewijd aan Pierre Boulez. De Raaff schrijft het in 2025 als eerbetoon aan deze vooraanstaande componist en dirigent, van wie de honderdste geboortedag wordt gevierd. In het gedicht staat de overweldigende blauwe lucht centraal.
Azuurblauw is ook de oceaan waarop Maurice Ravel zijn boot laat varen, op muziek die golft en glinstert en het orkest en de zaal laat deinen.

Kathedraal van klank
Vanuit zijn buitenverblijf maakte Leoš Janáček lange boswandelingen: ‘Ik voelde een kathedraal oprijzen uit de enorme uitgestrektheid van de bossen.’ Janáček raakt geïnspireerd tot het schrijven van de Glagolitische mis, waarvoor hij gebruikmaakt van het Oudkerkslavisch, een taal die al in de negende eeuw in zijn geboortestreek Moravië werd gebruikt. Hij componeert een energieke, jubelende mis met krachtige koperfanfares en een indrukwekkende orgelpartij. Een werk dat in goede handen is bij Karina Canellakis, die dat bewees met haar imponerende reeks van Janáček-opera’s in de Matinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

Pergolesi’s meesterwerk
De Poolse countertenor Jakub Józef Orliński heeft in korte tijd de wereld veroverd. Zijn warme, soepele ‘stem van een engel’ (The Sunday Times) maakt hem geliefd bij een groot publiek. En met zijn fysieke uitstraling – hij is ook model en breakdancer – en gevoel voor drama loopt ook GenZ met hem weg. Hij treedt op met het barokgezelschap Il Pomo d’Oro. Vanaf het eerste album dat Orliński met dit Italiaanse ensemble heeft gemaakt (2018) valt op hoe goed zij op elkaar zijn ingespeeld. Voeg bij hen de Nieuw-Zeelandse sopraan Madison Nonoa en het zo geliefde Stabat Mater van Pergolesi krijgt een onaardse glans.

Dominicuskerk
De sfeer en de akoestiek van de Dominicuskerk dragen daar zeker aan bij. De ZaterdagMatinee maakt een bijzondere uitstap naar deze neogotische kerk aan de Spuistraat, ontworpen door Pierre Cuypers (Centraal Station en Rijksmuseum) en gebouwd in dezelfde periode als het Concertgebouw. Een Griekse traditional, werken van onbekende barokmeesters en van Arvo Pärt maken het programma compleet.

Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Een hemels feest
Gustav Mahler was een man met een dubbele carrière. Vanaf zijn 37ste dirigeerde hij tien jaar lang de Weense Hofoper, de laatste drie jaar van zijn leven was hij actief in New York. Als componist heeft hij de nodige kritiek moeten incasseren, in de eerste plaats van zijn Weense publiek. In Amsterdam was dat heel anders, daar werd hij door Willem Mengelberg te vuur en te zwaard verdedigd. Op dit programma klinkt zijn Vierde symfonie, met het wonderschone Wunderhorn-lied Das himmlische Leben, gezongen door Chen Reiss.

Mozart van de 21ste eeuw
Chen Reiss opent het concert met een ‘afscheidsaria’ van Mozart. Die staat symbool voor dit laatste concert waarin Lahav Shani als chef-dirigent het Rotterdams Philharmonisch Orkest leidt. Shani laat ons bij deze gelegenheid kennismaken met de zeer jonge Georgische componist en pianist Tsotne Zedginidze, door niemand minder dan Daniel Barenboim uitgeroepen tot de Mozart van de 21ste eeuw.