Unieke collage
Mahler staat niet op het programma en toch klinkt zijn muziek in dit concert. Het hele middendeel van Sinfonia van Berio steunt op het Scherzo uit Mahlers Tweede symfonie. Het dient als raamwerk waaraan Berio talrijke elementen toevoegt: muziek van Bach tot Stravinsky en gezongen en gesproken teksten. Zo creëert Berio een unieke collage, een wervelwind van citaten, vervreemdend en fascinerend. Sinfonia is daarnaast beïnvloed door indrukken die Berio in die tijd (1968) in New York opdeed.

Magisch en verstild
Drie jaar later schrijft Sjostakovitsj zijn Vijftiende symfonie. Ook hij biedt onderdak aan muziek van collega’s. Zo citeert hij uit werk van onder anderen Rossini en Wagner en uit eigen composities. Citaten die hij zelf niet altijd kon verklaren. ‘Ik kon ze er gewoon niet uit laten’, zou hij gezegd hebben. Het werd zijn laatste symfonie, zonder grootse finale, maar met een magisch en verstild slotdeel.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Azuurblauw
Het zijn de kerkklokken in het gedicht L’Azur van de Franse dichter Stéphane Mallarmé die Robin de Raaff over de streep halen. Dit gedicht zal de basis vormen voor een compositie gewijd aan Pierre Boulez. De Raaff schrijft het in 2025 als eerbetoon aan deze vooraanstaande componist en dirigent, van wie de honderdste geboortedag wordt gevierd. In het gedicht staat de overweldigende blauwe lucht centraal.
Azuurblauw is ook de oceaan waarop Maurice Ravel zijn boot laat varen, op muziek die golft en glinstert en het orkest en de zaal laat deinen.

Kathedraal van klank
Vanuit zijn buitenverblijf maakte Leoš Janáček lange boswandelingen: ‘Ik voelde een kathedraal oprijzen uit de enorme uitgestrektheid van de bossen.’ Janáček raakt geïnspireerd tot het schrijven van de Glagolitische mis, waarvoor hij gebruikmaakt van het Oudkerkslavisch, een taal die al in de negende eeuw in zijn geboortestreek Moravië werd gebruikt. Hij componeert een energieke, jubelende mis met krachtige koperfanfares en een indrukwekkende orgelpartij. Een werk dat in goede handen is bij Karina Canellakis, die dat bewees met haar imponerende reeks van Janáček-opera’s in de Matinee.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.

* Gecomponeerd in opdracht van NTR ZaterdagMatinee, Holland Festival en London Sinfonietta; het werk van Karmit Fadael is bovendien tot stand gekomen met steun van de Vrienden van de Matinee.

Politieke gedichten en nieuwe songs
Componist Hans Werner Henze werd honderd jaar geleden geboren, maar zijn werk is nog altijd actueel. In 1974 ging Voices in première, onder zijn eigen leiding uitgevoerd door London Sinfonietta. Voices is een liedcyclus op politieke gedichten uit uiteenlopende bronnen en tijden. Nu staat dit gevarieerde werk voor twee stemmen en vijftien instrumentalisten (met zo’n zeventig instrumenten!) opnieuw op de lessenaars van London Sinfonietta. Bij deze uitvoering voegen Klein, Karmit Fadael en Nathalie Joachim nieuwe songs toe aan Henzes originele werk. Zij geven Voices een eigentijdse lading.

Tijd voor sociale verandering?
De Haïtiaans-Amerikaanse componiste Nathalie Joachim pleit in haar muziek voor sociale verandering. Zij geeft een stem aan het Haïtiaanse volk dat strijdt voor een beter leven. Voor haar album Fanm d’Ayiti kreeg zij een Grammy-nominatie. Singer-songwriter en producer/kunstenaar Klein uit Londen heeft een Nigeriaanse achtergrond. Ze is sociaal-politiek geëngageerd en een meester in het gebruik van audiosamples. Haar nieuwe werk is geïnspireerd op het geluid van een Britse politiesirene. Karmit Fadael en Nora Fischer geven een stem aan de Gazaanse arts Ezzideen Shehab. Met berichten en gedichten maakt hij de wereld buiten Gaza deelgenoot van het enorme leed dat de bevolking daar dagelijks treft.
Is het tijd voor sociale verandering? Wellicht geven de actuele stemmen op dit programma het begin van een antwoord…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Bestseller uit de barok
De dichter Heinrich Barthold Brockes was een vaandeldrager van de Duitse literaire verlichting, maar zijn eeuwige roem heeft hij te danken aan de muziekgeschiedenis. Hij is de auteur van een zeer populair oratoriumlibretto dat voluit De voor de zonden der wereld gemartelde en stervende Jezus heet, kortweg de Brockes-Passion. Meteen na de première van 1712, op muziek van Reinhard Keiser, was de tekst een bestseller, en in de eerste vijftien jaar na zijn verschijnen kreeg het wel dertig herdrukken.

Händels aangrijpende lijdensverhaal
Niet minder dan tien componisten zetten na Keiser het libretto op muziek. En het waren niet de minsten! Ook drie van Brockes’ vrienden namen de handschoen op: Telemann, Mattheson en Händel. Die laatste woonde toen al vier jaar in Londen, waar hij aan het begin stond van zijn spectaculaire carrière als componist van Italiaanse opera’s. Dat hij in 1716 toch nog dit Duitstalige oratorium componeert, wijst erop dat hij de banden met het continent nog niet helemaal wilde verbreken. De dramatische en sterk beeldende poëzie waarmee Brockes het Bijbelse lijdensverhaal vertelt, past Händels uitgesproken theaterinstinct sowieso als een handschoen.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Schuldig of niet?
Peter Grimes (1945) is een van de eerste opera’s van Benjamin Britten, en zeker ook een van de meest succesvolle. Het lijkt een verhaal over een eenvoudige visser, Peter Grimes, die het slachtoffer wordt van een hypocriete gemeenschap. De kracht van de opera ligt echter in de morele dubbelzinnigheid van het titelpersonage. Is hij schuldig of onschuldig aan de dood van zijn vissershulpjes? Britten schetst een veelzijdig karakter, een partij die hij schreef voor zijn levenspartner, de tenor Peter Pears.

Boosaardige rol voor het koor
Al vanaf de eerste lyrische aria in het eerste bedrijf, ‘Now the Great Bear and Pleiades’, roept Grimes verwarring en afkeuring op in zijn vissersdorp aan de Britse oostkust. De mensen die hem blijven steunen, sopraanrol Ellen Orford en baritonrol Balstrode, kunnen hem aan het slot niet redden. Peter Grimes is eveneens een kooropera. De klinkende stem van de gemeenschap bijt soms diep in de huid van hun slachtoffer. In Brittens eigen woorden: ‘Hoe boosaardiger de maatschappij, hoe boosaardiger het individu’. Toch vindt hij voor dit werk een evocatieve orkestrale pracht, waarin de zee zelf een grote rol speelt.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.25 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.