Unieke collage
Mahler staat niet op het programma en toch klinkt zijn muziek in dit concert. Het hele middendeel van Sinfonia van Berio steunt op het Scherzo uit Mahlers Tweede symfonie. Het dient als raamwerk waaraan Berio talrijke elementen toevoegt: muziek van Bach tot Stravinsky en gezongen en gesproken teksten. Zo creëert Berio een unieke collage, een wervelwind van citaten, vervreemdend en fascinerend. Sinfonia is daarnaast beïnvloed door indrukken die Berio in die tijd (1968) in New York opdeed.

Magisch en verstild
Drie jaar later schrijft Sjostakovitsj zijn Vijftiende symfonie. Ook hij biedt onderdak aan muziek van collega’s. Zo citeert hij uit werk van onder anderen Rossini en Wagner en uit eigen composities. Citaten die hij zelf niet altijd kon verklaren. ‘Ik kon ze er gewoon niet uit laten’, zou hij gezegd hebben. Het werd zijn laatste symfonie, zonder grootse finale, maar met een magisch en verstild slotdeel.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Ben Coelman.

Tragisch liefdesverhaal
We bevinden ons in de ruige Schotse Hooglanden, begin jaren zeventig. De jonge, zeer gelovige Bess McNeill is getrouwd met Jan, een knappe man, werkzaam op een boorplatform. Wanneer hij als gevolg van een arbeidsongeval tot aan zijn nek verlamd raakt, wordt hun liefde zwaar op de proef gesteld. Hij moedigt zijn vrouw aan op zoek te gaan naar andere minnaars en wil dat zij hem over haar seksuele ervaringen vertelt. Die verhalen zullen voelen alsof zij samen de liefde bedrijven en zullen hem in leven houden, zo stelt hij.
Dit is in het kort het tragische liefdesverhaal in de beroemde film Breaking the Waves (1996, Grand Prix Cannes) van de beroemde Deense cineast Lars von Trier.

Verfrissend en provocerend
De Amerikaanse componiste Missy Mazzoli raakte zeer onder de indruk van het verhaal. ‘Meteen na het zien van deze film voelde ik dat de overweldigende kwetsbaarheid van Bess, haar standvastig geloof en grote moed zich zouden kunnen manifesteren in een verfrissend en provocerend nieuw personage op het operapodium. […] In het componeren van muziek voor Bess McNeill en haar wereld zag ik een kans om een ​​nieuw soort heldin te creëren, en een nieuw soort opera die complexe personages op een onverbloemde manier presenteert.’
In 2016 beleefde de opera een zeer succesvolle première door Opera Philadelphia. Sindsdien hebben uitvoeringen plaatsgevonden bij onder meer de festivals van Edinburgh en Adelaide en door Opéra Comique, Detroit Opera en Houston Grand Opera.

Een coproductie met het Holland Festival.

Foyerdeck
Inleiding door Laura Roling.

Tragisch liefdesverhaal
We bevinden ons in de ruige Schotse Hooglanden, begin jaren zeventig. De jonge, zeer gelovige Bess McNeill is getrouwd met Jan, een knappe man, werkzaam op een boorplatform. Wanneer hij als gevolg van een arbeidsongeval tot aan zijn nek verlamd raakt, wordt hun liefde zwaar op de proef gesteld. Hij moedigt zijn vrouw aan op zoek te gaan naar andere minnaars en wil dat zij hem over haar seksuele ervaringen vertelt. Die verhalen zullen voelen alsof zij samen de liefde bedrijven en zullen hem in leven houden, zo stelt hij.
Dit is in het kort het tragische liefdesverhaal in de beroemde film Breaking the Waves (1996, Grand Prix Cannes) van de beroemde Deense cineast Lars von Trier.

Verfrissend en provocerend
De Amerikaanse componiste Missy Mazzoli raakte zeer onder de indruk van het verhaal. ‘Meteen na het zien van deze film voelde ik dat de overweldigende kwetsbaarheid van Bess, haar standvastig geloof en grote moed zich zouden kunnen manifesteren in een verfrissend en provocerend nieuw personage op het operapodium. […] In het componeren van muziek voor Bess McNeill en haar wereld zag ik een kans om een ​​nieuw soort heldin te creëren, en een nieuw soort opera die complexe personages op een onverbloemde manier presenteert.’
In 2016 beleefde de opera een zeer succesvolle première door Opera Philadelphia. Sindsdien hebben uitvoeringen plaatsgevonden bij onder meer de festivals van Edinburgh en Adelaide en door Opéra Comique, Detroit Opera en Houston Grand Opera.

Een coproductie met het Holland Festival.

Foyerdeck
Inleiding door Laura Roling.

Gevaarlijke verleidster
We kennen het verhaal van Odysseus, die zich aan de scheepsmast liet vastbinden om naar de verleidelijke maar dodelijke zang van de sirenen te luisteren. Eén van die wezens was Partenope, die vervolgens de stad Napels zou stichten. Ook tijdens haar verdere leven bleef Partenope een gevaarlijke verleidster, totdat de trouwe Rosmira haar dwarsboomde. In 1738 zette Antonio Vivaldi dit verhaal op muziek in zijn opera Rosmira Fedele, maar hij gebruikte daarvoor voornamelijk aria’s van collega’s. De bekendste zijn Hasse, Pergolesi en Händel, al paste hij alle muziek aan zijn eigen stijl aan.

Voor het eerst in Nederland
De NTR ZaterdagMatinee brengt deze laatste opera van Vivaldi nu voor het eerst in Nederland. Oude-muziekdirigent en Vivaldi-expert Ottavio Dantone leidt zijn eigen Accademia Bizantina en een bijzondere stemmencast, onder wie mezzosopraan Sophie Rennert als Rosmira en alt Delphine Galou als Partenope.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

* Gecomponeerd in opdracht van NTR ZaterdagMatinee, Holland Festival en London Sinfonietta; het werk van Karmit Fadael is bovendien tot stand gekomen met steun van de Vrienden van de Matinee.

Politieke gedichten en nieuwe songs
Componist Hans Werner Henze werd honderd jaar geleden geboren, maar zijn werk is nog altijd actueel. In 1974 ging Voices in première, onder zijn eigen leiding uitgevoerd door London Sinfonietta. Voices is een liedcyclus op politieke gedichten uit uiteenlopende bronnen en tijden. Nu staat dit gevarieerde werk voor twee stemmen en vijftien instrumentalisten (met zo’n zeventig instrumenten!) opnieuw op de lessenaars van London Sinfonietta. Bij deze uitvoering voegen Klein, Karmit Fadael en Nathalie Joachim nieuwe songs toe aan Henzes originele werk. Zij geven Voices een eigentijdse lading.

Tijd voor sociale verandering?
De Haïtiaans-Amerikaanse componiste Nathalie Joachim pleit in haar muziek voor sociale verandering. Zij geeft een stem aan het Haïtiaanse volk dat strijdt voor een beter leven. Voor haar album Fanm d’Ayiti kreeg zij een Grammy-nominatie. Singer-songwriter en producer/kunstenaar Klein uit Londen heeft een Nigeriaanse achtergrond. Ze is sociaal-politiek geëngageerd en een meester in het gebruik van audiosamples. Haar nieuwe werk is geïnspireerd op het geluid van een Britse politiesirene. Karmit Fadael en Nora Fischer geven een stem aan de Gazaanse arts Ezzideen Shehab. Met berichten en gedichten maakt hij de wereld buiten Gaza deelgenoot van het enorme leed dat de bevolking daar dagelijks treft.
Is het tijd voor sociale verandering? Wellicht geven de actuele stemmen op dit programma het begin van een antwoord…

In de Spiegel · Spiegelzaal, 13.40 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Frederike Berntsen.

Actuele opera
Samen met Einstein on the Beach en Satyagraha vormt de opera Akhnaten (1983) een drieluik over wetenschap, politiek en religie. Componist Philip Glass, veelal in samenwerking met theatermaker Robert Wilson, creëerde zo een weids muziekdramatisch panorama over actuele onderwerpen in een bijzondere nieuwe vormentaal. In Akhnaten komt na de dood van zijn vader de jonge farao Achnaton aan de macht, met zijn vrouw Nefertiti – die van de mooie buste in Berlijn. Na zijn kroning schaft hij alle oude goden af om een nieuwe religie te introduceren. Dit tot ontzetting van de priesters, die hem ten val brengen.

Minimalistisch idioom
Glass gebruikt hier zijn bekende minimalistische idioom, gecombineerd met overweldigende koor-en dansscènes. De titelrol is geschreven voor een countertenor, wat de bijzondere status van de farao versterkt. Nefertiti wordt daarentegen gezongen door een alt, waardoor de vocale kleuren van dit koppel, samen met de sopraanpartij van moeder Tye, op een bijzondere manier mengen. Dirigent en een aantal solisten – onder wie titelvertolker Anthony Roth Costanzo – namen ook deel aan de laatste uitvoering van deze opera aan de Metropolitan Opera in New York.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 11.55 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.

Schuldig of niet?
Peter Grimes (1945) is een van de eerste opera’s van Benjamin Britten, en zeker ook een van de meest succesvolle. Het lijkt een verhaal over een eenvoudige visser, Peter Grimes, die het slachtoffer wordt van een hypocriete gemeenschap. De kracht van de opera ligt echter in de morele dubbelzinnigheid van het titelpersonage. Is hij schuldig of onschuldig aan de dood van zijn vissershulpjes? Britten schetst een veelzijdig karakter, een partij die hij schreef voor zijn levenspartner, de tenor Peter Pears.

Boosaardige rol voor het koor
Al vanaf de eerste lyrische aria in het eerste bedrijf, ‘Now the Great Bear and Pleiades’, roept Grimes verwarring en afkeuring op in zijn vissersdorp aan de Britse oostkust. De mensen die hem blijven steunen, sopraanrol Ellen Orford en baritonrol Balstrode, kunnen hem aan het slot niet redden. Peter Grimes is eveneens een kooropera. De klinkende stem van de gemeenschap bijt soms diep in de huid van hun slachtoffer. In Brittens eigen woorden: ‘Hoe boosaardiger de maatschappij, hoe boosaardiger het individu’. Toch vindt hij voor dit werk een evocatieve orkestrale pracht, waarin de zee zelf een grote rol speelt.

In de Spiegel · Spiegelzaal, 12.25 uur
Kom vóór het concert naar de Spiegelzaal voor interviews met componisten, musici en meer.
Inleiding door Laura Roling.